Alle artikelen in de categorie Literaire kritiek
Hype! Smaak! Vete! Nuance!
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 16 november 2009
Slaap! wordt nog wel eens genoemd als een van die zeldzame romans die door één recensie een succes werden. Het moment waarop Verbeke van een niemand een iemand werd, moet vrijdag 21 november 2003, in de namiddag, zijn geweest. Toen kon iedereen lezen dat Elsbeth Etty Slaap! ‘sinds Blauwe maandagen van Arnon Grunberg het meest indrukwekkende debuut in de Nederlandse letteren’ noemde. Er is nauwelijks een recensie die daarop volgt die niet refereert aan Etty’s juichende recensie, en die niet, net als die van haar, ingaat op de stijl en toon van dit debuut. Het tegengeluid kwam meestal pas op bij Verbekes tweede boek, Reus, en dan in de kantlijnen van recensies van Max Pam. Vandaag maken we de balans op. Heeft Slaap! zijn wakkere glans behouden? Lees verder >
De recensent ontdekt
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 1 mei 2009
Het was een milde lentedag, de zon had geschenen, het kwik benaderde in Amsterdam de 18 graden, en desondanks zat de zaal vol. Bijna negentig mensen kwamen voor de discussie tussen Elsbeth Etty, Marja Pruis en Arie Storm over literaire kritiek, over hoe zij literatuur ontdekken, hoe zij omgaan met andermans recensies, laten zij zich beïnvloeden, raken ze nieuwsgierig, willen ze reageren? Zijn er critici op wier oordeel zij blind varen? En wat verandert er, als opeens je eigen boek besproken wordt? Hoe ontdekt de recensent literatuur, wat is er nog te ontdekken aan de recensent? Belangrijke vragen, met een persoonlijke dimensie – de avond van 21 april was minder mild dan de dag was. Lees verder >
21 april: De ontdekking van de recensent
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 24 maart 2009
‘Nee, helaas, ik ken Daans werk niet. Ik lees geen recensies van anderen.’
‘En jij Daan, ken jij Jeroens werk?’
Was ik maar bijdehand, had ik maar iets gevats bedacht.
‘Natuurlijk.’
Terwijl Jeroen Vullings die middag uiteenzette wat voor kluizenaarschap een recensent vol moest houden voor een zuiver oordeel, begon ik te twijfelen. Wat was er nu natuurlijk? Een principe van kritisch isolement van commerciële en sociale invloeden, zoals Gail Pool dat ook voorstaat, is, in de woorden van Elsbeth Etty, een noodzaak voor zuivere kritiek. Het is een eerste voorwaarde voor onbevooroordeelheid en onbevangenheid. Om nog echt zelf een boek te kunnen ontdekken, zoals Vullings Pia de Jongs Lange dagen had ontdekt. Waarom is het dan mijn eerste reflex om andermans recensies te lezen? Lees verder >
Boekenbijlage Cicero verdwijnt...
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 21 februari 2009
... maar is dat erg?
Die vraag is eerder elders gesteld. Het was in het voorjaar van 2007 dat de Amerikaanse vereniging van recensenten, de National Book Critics Circle, alarm sloeg: steeds meer kranten maakten steeds minder ruimte voor recensies. The Los Angeles Times, the Chicago Tribune, Newsday, The Minneapolis Star Tribune, The Memphis Commercial Appeal, The Cleveland Plain Dealer, The Dallas Morning News, The Sun Sentinel, The New Mexican, The Village Voice, The Atlanta Journal Constitution, allemaal bezondigden ze zich eraan. Dat kan niet, dat mag niet en dat hoort niet, schreef voorzitter John Freeman. Lees verder >
Literair overleven met een behang van boeken
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 2 december 2008
Het was al crisis in de kritiek, nu ook in de literatuur, en dat, zo schijnt het, is altijd al zo geweest. Jeroen Vullings schreef er een essay over in De Gids (december 2007), Dirk van Weelden wijdde er zijn pamflet Literair overleven aan. Kort samengevat is hun klacht dat er te veel beroerde boeken verschijnen en te weinig goede worden gelezen. Door stapelende, berekenende boekhandelaars? Door uitgevers die het grote publiek ter wille willen zijn? Door het ontbreken van gezaghebbende critici? Telkens twee van hen mochten reageren op Van Weeldens pamflet en gingen daarna met elkaar in discussie. Ook twee schrijvers spraken erover met Lisa Kuitert, in het grote, door de SLAA georganiseerde, literatuurdebat in de Balie op 30 november 2008. Lees verder >
Meer in meerdere opzichten
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 20 september 2008
Als recensies het begin zijn van een discussie over literatuur, hoe ziet die discussie er dan uit? In de aanloop naar de avond met Dimitri Verhulst op 2 oktober 2008 werpt Recensieweb een nadere blik op zijn oeuvre, om te beginnen met een analyse van de literair-kritische ontvangst van De helaasheid der dingen, dat Verhulsts doorbraak naar het grote publiek betekende. Het kwam in januari 2006 uit, de eerste kritieken volgen eind van die maand. Bijna uitsluitend zeer positief, de negatieve geluiden kwamen pas later, en op internet. De helaasheid der dingen, een boek vol goed gebrachte Belgencliché‘s, humor, ontroering en stilistische hoogtepunten. Te vol? Lees verder >
Mulisch’ vrouwen in 1975. De literaire kritiek destijds
opiniestuk Literaire kritiek door Bert Zuidhof, 9 september 2008
In 1975 sneert een recensent van Het Nederlands Dagblad lichtelijk, naar aanleiding van de publicatie van Twee vrouwen: ‘Harry Mulisch is, hoe men ook over het ethische aspect van zijn werk mag denken, een auteur die de pen kan hanteren en een boek kan componeren…]. In zijn nieuwe roman heeft hij een minder ingewikkelde compositie gekozen, ik denk mede om zijn boek leesbaarder te maken voor een groter publiek.’ Het CPNB verzilvert dit potentieel dit najaar nogmaals met een druk in een oplage van liefst een miljoen. Dat niet elke criticus eenzelfde mening is toegedaan, blijkt als de kritieken van destijds naast elkaar worden gelegd. Hoe wordt deze roman, de eerste na een romanstilte van tien jaar, ontvangen? Over de toenmalige opinies over lesbische relaties, het (al dan niet ‘te’) eenvoudige verhaal, en de vraag of Mulisch eigenlijk wel over de vrouwelijke psyche kan schrijven. Lees verder >
Faint Praise en online recensies
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 11 april 2008
Begin 2007 schreef de Amerikaanse critica Gail Pool een erg goed boek, Faint Praise, over de literaire kritiek in de Verenigde Staten. Ze analyseert de praktische en ethische problemen die het bespreken van een boek met zich meebrengt, en is weinig hoopvol. Elsbeth Etty besprak het groot in NRC Handelsblad en greep het aan om de Nederlandse praktijk kritisch te bekijken. Etty’s kritiek op de ethische standaarden van voorgangers riep veel – soms woedende – reacties op. Maar Pool schreef over meer dan alleen vriendjes begunstigen en vijanden zwartschrijven. Ze is minstens zo pessimistisch over de kwaliteiten van online recensenten. Terecht? Daan Stoffelsen leest, werpt tegen, en is hoopvol. Lees verder >
Ondertussen in de kerkzaal... ('Wiens gezag?')
opiniestuk Literaire kritiek door Marieke Withagen, 19 maart 2008
(Dit stuk is eerder gepubliceerd in Ad Valvas. Een van de stellingen van de sprekers staat al online )
... moet Marcel Möring even een slokje water nemen van Elsbeth Etty. ‘Ik geloof dat ik me even liet gaan,’ verzucht hij. Op het symposium ‘Wiens gezag? Literaire kritiek in multimediale tijden’ denken de nieuwe schrijver op locatie en de bijzonder hoogleraar na over de positie van de traditionele recensent. Die heeft te duchten van het internet, waar lezers een platform hebben gevonden om hun eigen mening over een boek en de auteur ongezouten naar buiten te brengen. Dat leidt soms tot excessen. Möring windt zich daar flink over op: ‘Het is werkelijk te belachelijk voor woorden. Zelfs als je zegt dat je nat wordt als het regent, levert dat nog boze reacties op. Het maakt niet uit wat ik zeg, ik krijg sowieso tachtig doodsbedreigingen per dag.’ Lees verder >
De kritiek moet de concurrentie, maar vooral zichzelf serieus gaan nemen
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 29 februari 2008
(Deze stelling zal Daan op woensdag 5 maart verdedigen op het symposium ‘Wiens gezag? Literaire kritiek in multimediale tijden’ – zie hieronder voor meer informatie)
Het gezag van de literaire kritiek is verdwenen. In de veelheid van stemmen in deze ‘multimediale tijden’ is die van de serieuze critici van de traditionele media zwak; hij wordt overstemd door de zomaar-iemanden die met gemak laaiend enthousiast zijn of razend negatief. Want het draait niet meer om gezag, het draait om vertrouwen. En mijn stelling is dat dat vertrouwen verloren is gegaan doordat de media die er traditioneel een podium aan geven, de literaire kritiek niet meer serieus nemen. En door ook de concurrentie niet serieus te nemen wordt de literaire kritiek gemarginaliseerd. Lees verder >
Eén, nee twee boeken, acht recensies elders, heel veel Russen en meningen
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 14 februari 2008
Als recensies het begin zijn van een discussie over literatuur, hoe ziet die discussie er dan uit? Recensenten nemen vaak geen kennis van de recensies van anderen en ze reageren er al helemaal niet op. Een reactie geven kan vaak ook niet omdat de meeste recensies nog steeds zonder directe reactiemogelijkheid worden gepubliceerd. In dit stuk wil ik reconstrueren hoe er online en in de kranten gereageerd werd op De overtreder, het breed en overwegend positief besproken literaire de-buut van Marente de Moor. Lees verder >
Debutant zoekt lezers
opiniestuk Literaire kritiek door Eveline Vink, 10 december 2007
Twee kleine tafeltjes met daarachter zes van die ongemakkelijke houten kroegstoeltjes. Eén microfoon die bij sommige sprekers toch niet echt nodig was, één discussieleider, en ongeveer 35 man publiek. In Café De Doffer vond donderdagavond 29 november een debat plaats over debutanten en literaire kritiek. Debutanten waren er, en kritiek was er ook. Lees verder >
Pijnlijk dat een schrijver zo over zijn lezers spreekt
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 15 juni 2007
Wat voegt online literaire kritiek in hemelsnaam toe aan het literaire debat, vraagt Herman Stevens zich af [in een opinieartikel in NRC Handelsblad, 12 juni; deze reactie werd 15 juni geplaatst in diezelfde krant]. Hij schetst – in een analogie met burgerjournalistiek – een literair Bagdad dat bewoond wordt door ideale lezers (mensen die hun klassiekers kennen en een gewone baan hebben, en geen recensies schrijven), betaalde krantenrecensenten (onze correspondent aan het front) en vrijwillige burgerrecensenten (de onbezoldigde weblogger). Lees verder >
'Burgerrecensenten' voegen zeker iets toe
opiniestuk Literaire kritiek door Marieke Withagen, 15 juni 2007
Schrijver Herman Stevens betoogde gisteren [in een opinieartikel in NRC Handelsblad, 12 juni; deze reactie werd 15 juni geplaatst in diezelfde krant] in deze krant dat goede literaire recensies per definitie niet op internet te vinden zijn. Die vrijwilligers die recensiesites als LiterairNederland en Recensieweb volschrijven zijn geen specialisten en hun mening voegt dan ook niets toe. Dat zij puur uit liefde voor de literatuur (en voor een gratis recensie-exemplaar) tijd besteden aan lezen en bespreken van boeken is volgens Stevens allerverdachtst. ‘Alleen een domkop schrijft voor niets,’ besloot hij zijn verbitterde ontboezeming bij monde van de Britse moraalridder Samuel Johnson. Nee, geef Stevens dan ‘de ideale lezer’! Die ‘kent zijn klassieken, houdt de literatuur bij en heeft nog een normale baan ook. Zo iemand gaat geen recensies schrijven’ (sic!). Lees verder >
De recensiebijsluiter
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 7 juni 2007
Wat is een goede recensie? De vraag werd gesteld op 24 mei en kort beantwoord: een tekst die een goed beeld geeft van een boek en een beargumenteerd oordeel daarover formuleert. Dat oordeel betreft in hoeverre het boek zijn eigen ambitie heeft bereikt en in hoeverre het literair te noemen valt. Deze uiterst vage frases zijn maar het begin, blijkt ook deze week weer, nu Recensieweb gewezen wordt op een code, een bijsluiter voor literaire kritiek. Lees verder >
Literaire kritiek online: selectie, interactiviteit en een springplank voor kwaliteit
opiniestuk Literaire kritiek door Willemijn Lindhout, 1 juni 2007
Op 24 mei organiseerde Recensieweb een discussie over literaire kritiek op internet. Onder leiding van Elsbeth Etty (hoogleraar literaire kritiek aan de VU, recensent NRC Handelsblad), gingen Daan Stoffelsen (eindredacteur Recensieweb), Merel Roze (auteur en weblogger), Martijn Boven (hoofdredacteur 8weekly) en Nadja Cohen (redacteur VPRO Boeken) met elkaar in debat over de waarde van literaire kritiek op internet. Het werd een mooie avond, waarin Nadja Cohen zich afvroeg wat nou een goede recensie was, Merel Roze en Nadja Cohen een hoofdelijke telling deden om te zien wie in de zaal recensies las (in de krant en online), Martijn Boven vaststelde dat de lezers van 8weekly helemaal niet op interactiviteit zaten te wachten, Merel Roze een Digg-systeem voor recensies voorstelde maar directe reacties op recensies afwees, Daan Stoffelsen uitlegde waarom hij toch in hemelsnaam Komt een vrouw bij de dokter een goed boek vond en in de clinch ging met een jurylid van de Gouden Doerian en Elsbeth Etty dit alles superieur in goede banen leidde met scherpe vragen en een snufje ironie op z’n tijd. Dat alles, met lichtbeelden (van besproken websites) en discussie over ‘abjecte meuk’. Lees verder >
Mijn boek terug!
opiniestuk Literaire kritiek door Jona Lendering, 16 november 2006
Fictie is om van te genieten, niet om hoogdravende studies aan te wijden. Wie De Drie Musketiers leest kan zich laten meeslepen door het avontuur, kan zich afvragen hoe je een bepaalde passage met behoud van gevoelswaarde kunt vertalen, en kan met een medelezer bomen over de vraag waarom de roman in vredesnaam deze titel heeft gekregen. Daaraan kun je plezier beleven en dat is genoeg. Lees verder >
Ik, de recensent
opiniestuk Literaire kritiek door Daan Stoffelsen, 15 november 2006
Daan Stoffelsen bereidde zich voor op het debat dat op het Rotterdamse Lezersfeest gevoerd zou worden. Samen met Arjan Peters, Menno Schenke, Fleur Speet en Pieter Steinz zou hij daar praten over de verhouding recensent-lezer. De uitnodiging daarvoor voelde als een erkenning voor het werk dat de recensenten van Recensieweb doen. Het was aanleiding tot bezinning en tot getuigenis. Daan Stoffelsen over wie de recensent moet zijn. Lees verder >
