Recensieweb - Opinie - De recensiebijsluiter

Wat is een goede recensie? De vraag werd gesteld op 24 mei en kort beantwoord: een tekst die een goed beeld geeft van een boek en een beargumenteerd oordeel daarover formuleert. Dat oordeel betreft in hoeverre het boek zijn eigen ambitie heeft bereikt en in hoeverre het literair te noemen valt. Deze uiterst vage frases zijn maar het begin, blijkt ook deze week weer, nu Recensieweb gewezen wordt op een code, een bijsluiter voor literaire kritiek.

De stichting Auteursdomein heeft deze ontworpen om ook voor literaire kritiek online een code te hebben, een soort kwaliteitsbescherming (traditionele critici zouden die al hebben). Hun oogmerk is om de auteur recht op weerwoord te geven bij negatieve kritieken en een bepaalde objectiviteit te garanderen. De vraag is of het ene wenselijk is en het andere mogelijk.

Ik vind, net als Jona Lendering elders op deze site, dat in de discussie over literatuur het boek centraal moet staan, niet de auteur. Nu het boek af is, de creatieve prestatie geleverd, is het woord aan de lezer. Een toelichting van de auteur moet niet nodig zijn, wordt zelfs enigszins als ergerlijk ervaren, van hetzelfde niveau als de reclameteksten achter op boeken. Misschien komt deze houding voort uit ons beider vakgebied, de Oudheid, waarbij we niets van de auteurs over hebben dan hun werk, maar in ieder geval is het een standpunt dat de discussie zuiver houdt. Het hoeft niet over personen te gaan, we hoeven niet hun psyche te duiden, en we hebben hun psyche niet nodig bij de duiding.

Maar mijn houding is ambivalenter geworden sinds ik enkele schrijvers heb geïnterviewd voor deze site. Auteurs zijn interessant, het zijn mensen die, en daarvan getuigden hun boeken al, iets te zeggen hebben, die verder kijken dan hun neus lang is. En sommige auteurs nemen dan ook de gelegenheid waar om dat te doen. Bart Koubaa wijdde een hele pagina in zijn laatste boek aan het op z’n plaats zetten van een criticus die enkele frases van Koubaa afkeurde, terwijl die frases geciteerd waren. Ilja Leonard Pfeijffer wijdt in Het ware leven twee hoofdstukken aan de duiding van zijn eigen boek en maait daarmee het gras weg voor de critici.

Ze nemen wel totaal andere standpunten in: Pfeijffer gaat niet in op negatieve kritiek (hij zegt ze nooit te krijgen – NRC Handelsblad, 29 september 2006), Koubaa stuurt brieven aan redacties om al te boute kwalificaties aan te pakken. Deze laatste, activistische manier van recensies lezen raakt Recensieweb ook. In de lijn van bovenstaande verweving van auteur en roman hebben we wel eens de fout gemaakt hoofdpersoon en auteur te zeer te identificeren, en daar werden we gelukkig door de auteur op gewezen. Daar hebben we telkens gecorrigeerd.

Waar we niet hebben gecorrigeerd was de recensie van Judith Vissers Tegengif, waar de auteur vond dat we het slot niet hadden mogen weggeven. Die discussie voeren we daar, zaak is dat de recensent, en de redactie met haar, vond dat dat nodig was voor de argumentatie van haar (overigens negatieve) oordeel. Waar we ook niet zullen aanpassen, is in het geval van de auteur die nu stichting Auteursdomein op ons pad bracht en de formulering van het oordeel (‘platte uitgekauwde emoties’) te negatief vond.

Want waar in de eerste twee gevallen we met eer en geweten proberen een goed beeld te scheppen van het boek, proberen we in het derde geval met eer en geweten een eerlijk oordeel te vormen, een mening te verwoorden.
Een recensie, en dan met name het oordeel in een recensie, vormt idealiter een beginpunt van de discussie over een bepaald boek. Die discussie bestaat uit een (hopelijk) groot aantal recensies en signalementen en uit de (al dan niet uitgesproken of uitgeschreven) reacties daarop. Hoewel die discussie met argumenten gevoerd wordt, is zij grotendeels subjectief. We zullen het waarschijnlijk nooit helemaal eens worden. Dat is geen reden om de discussie niet aan te gaan: over smaak valt absoluut te twisten. Maar laat dan het beginpunt van de discussie intact.

Recensieweb wil de discussie aangaan, en biedt niet voor niets links aan naar andere online beschikbare recensies. We zullen dat ook doen naar beargumenteerde reacties van auteurs. Maar we hebben wel vertrouwen in onze recensenten, we gaan ervan uit dat ze, hoe subjectief ook, weten waar ze het over hebben. Zij lezen wel degelijk het hele boek, ze zijn niet te jong om boeken te begrijpen, of te oud. Ze zijn kritische lezers, zoals literatuur er hopelijk vele heeft, met een recht op een mening. En die mening handhaven we.

Recensieweb heeft geen bijsluiter, we gaan ervan uit dat onze lezers zich bewust zijn van het feit dat ze meningen lezen, geen feitelijke informatie. Maar als we dan toch een bijsluiter zouden moeten opnemen, dan is dit mijn persoonlijke favoriet, van de oerlelijke maar inhoudelijk onovertroffen website The Complete Review:

‘The complete review makes no claims whatsoever to any form of objectivity in its reviews and opinions. We acknowledge that the biases and personal views of the editors colour all aspects of this site.
Nevertheless, we go to great lengths to make users of this site aware of other opinions, and to provide them with links to these (…)

We do not kowtow to political correctness, and it is possible that some users of this site will find some of the opinions expressed in the complete review offensive. We regret this, but we remind users that the opinions expressed on this site are just that: opinions. You can do with them what you will. You certainly should not take them all too seriously.’

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

De recensiebijsluiter