Boek en blog: kruisbestuiving?
door Eveline Vink, 19 juni 2007
Kluuns lezerspubliek bestaat voor het grootste deel uit vrouwen, maar de berichten op zijn weblog gaan vooral over voetbal en nieuwe auto’s. Kluuns laatste boek kwam uit in mei 2006. In april 2007 kreeg Kluuns weblog 45.000 hits.
Merel Roze begon in 2001 een weblog nadat ze die cadeau had gekregen (‘Sommige meisjes krijgen bloemen, ik kreeg een weblog.’). In het afgelopen jaar werden haar stukjes dagelijks door zo’n 4000 mensen gelezen, haar site krijgt maandelijks rond de 100.000 hits. Toen in augustus 2006 haar boek Fantastica uitkwam, gingen de bezoekersaantallen omhoog tot 140.000.
Beginnen weblogs en de ouderwetse boeken op papier aan kruisbestuiving te doen? Recensieweb –zelf een medium tussen boeken en internet- is nieuwsgierig naar de achtergronden, motivaties, ervaringen en feiten rond webloggende schrijvers en boekschrijvende bloggers. Aan dit artikel verleenden Gerbrand Bakker, Claire Polders en Merel Roze hun medewerking.
De trend is dat je niet meer een boek gaat kopen, maar een schrijver, Jona Lendering beklaagde zich er hier al eens over. Is de populariteit van ‘de mens achter het boek’ de reden dat schrijverswebsites –of nog liever: weblogs- zo goed bezocht worden? Kluun is hier een schoolvoorbeeld van, doordat zijn boeken sterk autobiografisch zijn heeft de lezer al snel het gevoel Kluun persoonlijk te kennen. Als het boek uit is, wil de lezer verdergaan met dit proces van leren kennen, en dan is daar de website. Deelt een schrijver met regelmaat stukjes van persoonlijke aard of op vertrouwelijke toon met zijn lezers, dan wordt die behoefte bevredigd. Je zou een weblog dus een vorm van klantenbinding kunnen noemen.
Gerbrand Bakker: ‘Ik heb wel het idee dat het in geringe mate zo werkt. Als ik graag méér wil van een schrijver, en het nieuwe boek laat nog even op zich wachten en er is een weblog voorhanden, dan ga ik regelmatig naar het weblog.’
Zou het ook klantenwervend werken?
Claire Polders: ‘Ik heb niet de illusie dat mijn blogteksten mensen overhalen mijn boeken te gaan lezen. Sommigen beweren juist dat bloggen lezers kan afschrikken, omdat bezoekers van je site je literaire kwaliteit beoordelen op basis van je blogstukjes, maar ik denk dat het verschil tussen roman en blog voor de meeste lezers (zeker van mijn generatie) duidelijk is.’
In een discussie op het weblog Schrijvers op elkaar, ‘een online netwerk voor schrijvers’, zegt Ted van Lieshout, schrijver van jeugdliteratuur: ‘De meeste namen op deze site kende ik voorheen niet, maar als ik nu in de boekhandel een boek van één van de regelmatige schrijvers op dit weblog tegenkom, ben ik geneigd om het op te pakken.’
Dus toch. Wie een boeiend weblog heeft, schrijft ook boeiende boeken, zal de idee zijn. Dat dacht men wel bij Uitgeverij Archipel, dus kreeg weblogster Merel Roze het aanbod om een roman te schrijven.
Merel Roze: ‘Om Fantastica te kunnen schrijven, trok ik me steeds terug in een huisje waar ik geen internetverbinding had. Dat internet leidt me namelijk verschrikkelijk af! Haha! Ik wilde het boek in afzondering, in mijn eentje, schrijven. Dat was de enige manier.
Ik was een paar keer een aantal dagen weg en in die dagen kon ik niets op mijn site schrijven. Meestal kwam er dan meteen erna wel een stortvloed aan stukjes uit mijn toetsenbord. Het was wel grappig om de reacties te lezen op mijn afwezigheid. Ik had de lezers niet verteld dat ik een boek aan het schrijven was – ik dacht: laat ik dat ding nou eerst maar eens schrijven! Sommige mensen vonden dat ik wel heel vaak weekendjes wegging, anderen vroegen zich af of ik niet stiekem een boek aan het schrijven was. Ha!’
Schrijven aan een boek en ‘tegelijkertijd’ schrijven voor je blog, daar moet haast wel sprake zijn van kruisbestuiving. Hoeveel invloed hebben een weblog en een boek eigenlijk op elkaar?
GB: ‘Staat totaal los van elkaar. Twee volstrekt gescheiden werelden.’
MR:‘Mijn blog is denk ik wel veranderd na het uitkomen van Fantastica, maar dat was al eerder in gang gezet. Wat er veranderde: ik heb me zeker vlak erna niet heel geďnspireerd gevoeld, een beetje angstig. In mijn leven ging alles over het boek, in die weken, en ik had geen zin om daar aan de lopende band over te schrijven. Bovendien kreeg ik, als ik er wel een stukje over schreef, meteen commentaar van de lezers (zo van: leuk hoor, zo’n boek, maar val ons er niet mee lastig).’
CP: ‘Als ik veel aan een roman of verhaal heb gewerkt, geef ik wel eens een samenvatting van mijn werkzaamheden op mijn blog. Met welke thema’s ik bezig ben of welk personage ik ontmoet heb, maar verder gaat het niet.
Schrijven op mijn blog is makkelijker omdat ik dan minder perfectionistisch ben. Een cliché irriteert me niet, een spelfout wel. Taal in een roman heeft een andere lading – het moet ook uitdrukken wat je niet zegt. Een blog is minder gelaagd.’
GB: ‘Er is een enorm verschil in het schrijven voor het een of ander. De meeste ‘dingetjes’ schrijf ik in tien minuten. Een boek is een werk van de lange adem. Maar niet automatisch makkelijker of moeilijker. Anders. Op het weblog ben ik veel vrijer, kan ik bijvoorbeeld een heel dingetje in één zin schrijven; is meer ruimte voor lol en (on)gein en soms ook het belachelijk maken van mezelf, relativeren bedoel ik.
MR: ‘Op mijn blog heb ik een eigen stijl ontwikkeld. Korte stukjes, vaak met een grappige of ontroerende draai aan het einde. Ik observeer en probeer dan met zo weinig mogelijk iets neer te zetten. Bij het schrijven van Fantastica moest ik ineens een verhaal neerzetten. Iets wat honderd, nee wel bijna duizend keer langer was als een stukje. Ik heb daar wel aan moeten wennen, moet ik zeggen. Nu bij het schrijven van mijn tweede roman ga ik er meer op letten, ga ik kijken of ik wat vaker mijn blogbril kan opzetten.’
‘Ik ben door internet wel erg gewend geraakt dat je dingen altijd kunt veranderen, zolang je maar wil, maar met een boek is het zooo verschrikkelijk definitief, daar moest ik ineens weer heel erg aan wennen. Het was moeilijk loslaten, en ook nu heb ik nog vaak de wens dingen uit het boek aan te willen passen.’
Hoezeer speelt het aspect privacy bij het webloggen, hoeveel mogen mensen van je weten?
MR: ‘Het is behoorlijk apart als je naar de tandarts gaat die over het stukje dat over hem ging, begint. Of als je buurvrouw gelezen blijkt te hebben wat jij over haar hebt geschreven.
Inmiddels realiseer ik me veel beter hoeveel mensen mijn site lezen. Dat is soms trouwens misschien wel wat jammer, want ik hou me meer in en daardoor schrijf ik over sommige dingen niet. Aan de andere kant is het ook een uitdaging om de stukjes persoonlijk en toch niet intiem of algemeen genoeg te houden.’
GB: ‘Ergens vind ik dat ik alles wat ik wil op het weblog kwijt kan en mag. Ik heb ook gemerkt dat in de loop van de tijd de boel steeds ‘opener’ is geworden. Soms kost het me wel meer dan een uur om een dingetje goed te krijgen, en dat is dan vooral gelegen in het feit dat ik me afvraag of ik iets wel kan opschrijven, op een bepaalde manier. Ik let wel op wát ik opschrijf, soms doe ik dat ook door te kiezen voor een jolige manier, of door in de tweede persoon enkelvoud over mezelf te schrijven.
Ik word wel eens door de uitgeverij op mijn vingers getikt om (of beter: gewezen op) een dingetje. Maar over het algemeen trek ik me daar niet al te veel van aan: een boek en alles wat daarbij hoort is niet hetzelfde als een weblog, waarbij het meer de persoonlijke kant van – in dit geval – een schrijver gaat.’
Leren de lezers van de weblogs jullie goed kennen?
CP: ‘Ik ben vrij openhartig, maar heb niet het idee dat ik me op het blog bloot geef. De blogger ‘Claire’ is een alter ego. Hoe autobiografisch de stukjes ook zijn, het blijft fictie. Een roman ontmaskert mij veel meer. Lezers van mijn romans kennen mij beter dan lezers van mijn blog.’
GB: Je moet mijn weblog – dat toch, zoals veel weblogs, op een dagboek kan lijken, vol persoonlijke ontboezemingen – niet al te serieus nemen. Ik bedoel: ik pas de ‘werkelijkheid’ op alle mogelijke manieren aan, als mij dat voor een mooiere tekst zo uitkomt. Er kunnen zeg maar geen rechten aan worden ontleend. In die zin ben ik óók op mijn weblog toch echt ‘een schrijver’.
Het blijft fictie, volgens Gerbrand Bakker en Claire Polders, zo’n weblog. Maar beseft de lezer dat wel? In hoeverre wil de lezer gewoon geloven wat hij op internet leest?
Vorig jaar zomer ontstond er een kleine hype rond de site waarop een openhartig jong meisje, net klaar met haar middelbare school en vol reisplannen, haar dagelijkse wederwaardigheden uit de doeken deed. Vriendinnen, vriendjes, lastige ouders, dat soort zaken. Als ik nu zeg dat het meisje Tirza heette, weet je waarschijnlijk direct dat het een fictief weblog was, zogenaamd geschreven door het hoofdpersonage uit de nieuwste roman van Arnon Grunberg. Maar dat boek was toen nog niet uit, en Tirza’s trouwe lezers voelden zich bekocht toen bleek dat het een publiciteitsstunt was en Tirza helemaal niet bestond.
Eenzelfde gevoel moeten de lezers van het forum van de website Fok hebben gehad toen bleek dat ‘hun’ kindermeisje Nadine, die op het forum schreef over haar affaire met de vader van haar oppaskinderen, een commerciële stunt was. De auteur, Karin Overmars, was van plan een boek te schrijven. Ze liet haar hoofdpersoon Nadine S. stukjes op Fok schrijven en in discussie gaan met de mensen die reageerden. In het boek is een selectie uit de honderden reacties opgenomen, zonder dat de schrijvers daarvan toestemming is gevraagd. Men reageerde ontzet op het feit dat dit blijkbaar zomaar kon, maar ook op de mededeling dat dit meisje, waarmee ze al maanden in gesprek waren over haar leven, keuzes, wensen en gedachten, gewoon niet bestond.
Eerst weblogger, dan auteur of eerst auteur, dan weblogger; het lijkt niet uit te maken als het aankomt op de geloofwaardigheid die lezers aan teksten op internet toekennen. Leer de schrijver dus kennen via zijn weblog, koop daardoor zijn boek of blijf warm voor het volgende werk, en vraag je bij elk stukje af of hiervan ook iets in een roman zal belanden. Geloof dat waar is wat er staat, of geloof het niet. Dat geldt voor weblogs, dat geldt voor romans. Dan toch een overeenkomst?
Neem een kijkje op
Gerbrand Bakkers weblog,
Claire Polders’ weblog en
Merel Rozes weblog of
discussieer over dit onderwerp op Schrijvers op elkaar.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
