Recensieweb - Opinie - 21 april: De ontdekking van de recensent

‘Nee, helaas, ik ken Daans werk niet. Ik lees geen recensies van anderen.’
‘En jij Daan, ken jij Jeroens werk?’
Was ik maar bijdehand, had ik maar iets gevats bedacht.
‘Natuurlijk.’
Terwijl Jeroen Vullings die middag uiteenzette wat voor kluizenaarschap een recensent vol moest houden voor een zuiver oordeel, begon ik te twijfelen. Wat was er nu natuurlijk? Een principe van kritisch isolement van commerciële en sociale invloeden, zoals Gail Pool dat ook voorstaat, is, in de woorden van Elsbeth Etty, een noodzaak voor zuivere kritiek. Het is een eerste voorwaarde voor onbevooroordeelheid en onbevangenheid. Om nog echt zelf een boek te kunnen ontdekken, zoals Vullings Pia de Jongs Lange dagen had ontdekt. Waarom is het dan mijn eerste reflex om andermans recensies te lezen?

Uit collegialiteit. Tenzij je de enige recensent bent bij een krant of tijdschrift redigeer je elkaars stukken. Uit concurrentieoverwegingen. Tenzij je bij de enige krant, het enige tijdschrift, de enige website in je taalgebied werkt, wil je weten wat de rest doet. Zodat je omvangrijke herleesactie van het oeuvre van die auteur niet wegvalt bij andermans plannen (Verhulst, Thomése), zodat je niet later dan nodig embargo’s breekt (boekenweekgeschenk). Uit interesse. Uit waardering voor andermans oordelen. Om te leren van een sterke collega; je eigen oordeel te confronteren met andere.

Als Vullings’ standpunt dat van het ‘kritisch isolement’ is, laat het mijne dan dat van de journalistieke open blik zijn. Zoals je tijdelijk, tijdens het lezen en schrijven, wereldvreemd kan zijn, zo ken je daarvóór en daarná de wereld buiten je kamelenharen woestijn op je duimpje. Daar lijkt me niets mis mee.

Maar concurrentieoverwegingen zouden verder kunnen gaan. Om toch maar dat ene boek te bespreken, als iedereen dat doet. Om de discussie levend te houden, om te reageren op andermans oordeel, om te kiezen voor een ander perspectief.

Dat zou invloed hebben op de inhoudelijke keuzes die je maakt, je oordeel bij voorbaat beïnvloeden, je onbevangenheid wegnemen, maar het is minder gek dan het klinkt. Stel, je wordt als beginnend, freelance recensent gevraagd om met suggesties te komen voor het boekenkatern, Amerikaanse en Engelse literatuur. Dan kun je niet alles gaan lezen, dan kun je zelfs niet alle aanbiedingsteksten van de uitgeverijen doornemen, of elke flaptekst bekijken – los van de vraag of dat wenselijk is. Dan houd je blogs bij en kranten, en je leest recensies. Dan is er geen sprake van concurrentie (tenzij je de New York Times als concurrent beschouwt), maar wel van beïnvloeding.

Is dat nu natuurlijk verkeerd, of vanzelfsprekend natuurlijk? Doet het ertoe, als je literatuur in zijn waarde houdt en kritisch blijft? Of kan dat dan niet meer?

We gaan het vragen aan de recensenten, op 21 april. Want Vullings ontdekking van Pia de Jong werd opgepikt, zij het niet helemaal naar zijn zin (had hij die recensies dan toch gelezen?). Marja Pruis en Elsbeth Etty schreven over Lange dagen ná Vullings – ze konden erop reageren, maar wilden ze dat ook? Marja Pruis schreef een column over de toon van de Volkskrant- en NRC-recensies van het boekenweekgeschenk, maar refereerde niet aan andere recensies in haar eigen stuk over Een tafel vol vlinders. Een bewuste keuze? In de aankondiging voor een SLAA-avond met Herman Koch werd Arie Storms recensie van Het diner aangehaald. Marja Pruis interviewde Koch die avond, en publiceerde de recensie van Kochs boek een dag later. Bijt dat elkaar? Arie Storm en Elsbeth Etty bespraken los van elkaar Lieskes Een ijzersterke jeugd, vanuit totaal verschillende standpunten. Een keuze, of was deze titel reden voor een echte discussie geweest? Elsbeth Etty bekritiseerde eind 2007 auteurs die recenseerden, maar had een paar maanden eerder zelf een fictiewerk geschreven. Zijn auteurs andere recensenten? Zijn recensenten andere auteurs? Zijn het andere lezers? Hoe ontdekken zij literatuur, wat is er nog aan hen te ontdekken?

Wees erbij op 21 april in Spui25, en doe al mee aan de discussie op Linkedin.

Persbericht – uitnodiging

Onderschat hun invloed niet. Recensies prikkelen, enthousiasmeren, ontraden ten zeerste en juichen het hoogste, en dankzij recensies ontdekken we nieuwe literatuur. Maar hoe doen critici dat, hoe ontdekken zíj nieuwe boeken? Lezen zij recensies, interviews, flapteksten? Laten zij zich beïnvloeden, raken ze nieuwsgierig, willen ze reageren? Zijn er critici op wier oordeel zij blind varen? En wat verandert er, als opeens je eigen boek besproken wordt?
Recensieweb spreekt de critici Elsbeth Etty (NRC Handelsblad, Vrije Universiteit), Marja Pruis (De Groene Amsterdammer) en Arie Storm (Het Parool) over hun ervaringen als lezer en schrijver van recensies, én als gerecenseerde schrijver. Over beïnvloeding en ontdekking, discussie en onafhankelijkheid, over literatuur en lezen.

De sprekers
Arie Storm schrijft voor Het Parool en schreef onder andere Afgunst (2003), Gevoel (2004) en De bruid en de kogel (2007) en is de biograaf van Frans Kellendonk. Marja Pruis schrijft voor De Groene Amsterdammer en schreef Bloem (2002), De vertrouweling (2005) en Atoomgeheimen (2008). Elsbeth Etty schrijft voor NRC Handelsblad en schreef Maak jezelf maar klaar (2007) en de biografie van Henriëtte Roland Holst. Daarnaast is ze hoogleraar Literaire Kritiek aan de VU.

Recensieweb
Recensieweb.nl bespreekt zo veel mogelijk nieuwe oorspronkelijk Nederlandstalige literaire romans, verhalenbundels en novellen en organiseert avonden over literatuur en literaire kritiek. Een discussiestuk volgt op de Opiniepagina: www.recensieweb.nl/opinie.

Spui25
Spui25 is een academisch-cultureel centrum aan het Spui in Amsterdam. Het is een levendig podium aan het boekenplein van de hoofdstad, dat een verbinding vormt tussen de Universiteit van Amsterdam en de wereld van de culturele praktijk in de breedste zin. De activiteiten van het centrum bewegen zich tussen wetenschap en verbeelding, tussen feit en fictie.

Aanmelden
De avond is vrij toegankelijk. U dient zich wel van tevoren aan te melden via het inschrijfformulier op www.spui25.nl. U ontvangt géén bevestiging. Als de maximumcapaciteit van de zaal bereikt is, is aanmelden niet meer mogelijk.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

21 april: De ontdekking van de recensent