Recensieweb - Opinie - De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs: elk boek zijn eigen troon

Update: De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs is gegaan naar Peter Verhelst en Carll Cneut voor Het geheim van de keel van de nachtegaal; Els Beertens Allemaal willen we de hemel won de prijs van de jonge lezer. (Zie voor verdere berichtgeving De Papieren Man.)

Op 4 mei worden twee literaire prijzen uitgereikt: de Gouden Uil literatuurprijs en de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs. Om begrijpelijke redenen wordt aan de eerste vaak meer media-aandacht besteed dan aan de tweede. Maar, betoogden we reeds, jeugdliteratuur kan ook volwassen zijn. En dus verdient het onze kritische blik. Wij benaderen kinder- en jeugdboeken niet vanuit een doelgroepgericht of educatief standpunt, wij beoordelen de boeken op hun literaire waarde.

De analyse

Els Beerten leverde met Allemaal willen we de hemel een vuistdikke roman af, een oorlogsverhaal over een Vlaamse arbeidersfamilie. De personages zijn zeer goed uitgewerkt en maken gedurende de roman een geloofwaardige ontwikkeling door. De snelle perspectiefwisselingen, een vertelmethode waar je heel even aan moet wennen, dragen bij aan een levendig en compleet beeld van het gezin. Beerten benadert de Tweede Wereldoorlog vanuit het gedurfde thema landverraad, waardoor het boek een stap verder gaat dan andere jeugdromans over de oorlog. Wel blijven de ideeën van de controversiële hoofdpersoon vooral een sympathieke dwaling; aan iemand met echte nazi-overtuigingen heeft Beerten zich nog niet gewaagd.

Tjibbe Tjabbes’ wereldreis is een avonturendagboek van Harm de Jonge, die met Josja Pruis de Woutertje Pieterseprijs won. Het is een vrolijk, origineel, Jules Verne-achtig verhaal waarin intellectuele thema’s als het Darwinisme en de bijbelse zondvloed verwerkt zijn. Tientallen foto’s en tekeningen geven het scheepsdagboek een sfeer waarin de lezer zich direct thuis voelt. Het verhaal dat dit alles moet dragen is wel wat mager. De personages staan volledig in dienst van het avontuur en de beschrijvingen van de ongewone dieren die de helden moeten verzamelen krijgen ruim voorrang boven de plotontwikkeling. Een krachtig en verrassend einde ontbreekt.

Joke van Leeuwens Een halve hond heel denken is een non-fictiewerk over ‘kijken’. De tekst en illustraties zijn volledig één, ze vullen elkaar perfect aan. De eerste hoofdstukken staan bol van verrassende weetjes en de levendige schrijfstijl zorgt ervoor dat de lezer zich geen moment verveelt. De tweede helft van het boek is iets zwakker. Het aantal echt boeiende feiten wordt naar het einde toe lager en de behandelde onderwerpen technischer. In het laatste hoofdstuk heeft de auteur bovendien eigen meningen verwerkt, waar ze dat in de rest van het boek achterwege liet. Dat is jammer en onnodig. Toch toont het boek zeer duidelijk Van Leeuwens vakmanschap.

In Zullen we een bos beginnen zijn gedichten van de jonge dichter Jaap Robben gebundeld. Robben benadert zijn onderwerpen vanuit een kinderlijk standpunt, een naïef wereldbeeld dat soms treffende observaties oplevert. De kwaliteit van de gedichten varieert sterk. Er komen mooie vondsten in voor die een nieuw licht op een thema werpen, maar ook gemeenplaatsen. Veel gedichten doen wat onaf aan, wanneer ze bijvoorbeeld rijmloze tekst met rijmende strofen combineren, of soepel metrum met minder ritmische taal. Een duidelijkere keuze en een meer consequente uitwerking zou de eenheid in de gedichten zeker hebben bevorderd. De illustraties van Benjamin Leroy geven de bundel charme, maar voegen niet veel aan de tekst toe.

Peter Verhelst en Carll Cneut oogstten al veel lof voor Het geheim van de keel van de nachtegaal. Het prentenboek won onder andere de Woutertje Pieterseprijs 2009. Het is een prachtige in linnen gebonden uitgave, met goud op snee. Er is veel zorg besteed aan de bladspiegel en het zetwerk, en de illustraties zijn intrigerende kunstwerkjes met een onalledaags kleurgebruik. Helaas overschaduwt de bijzondere uitgave de inhoud enigszins. Het taalgebruik past bij een plechtige presentatie van een sprookje dat ooit werd verzonnen voor een adellijk damespubliek, maar biedt de jonge lezer weinig mogelijkheid zich door de vertelling te laten meeslepen. Evenmin geeft Verhelst een nieuw gezicht aan Andersens verhaal.

Het oordeel

Vijf boeken voor jonge(re) lezers, vijf totaal verschillende werken. Non-fictie en poëzie, een prentenboek, een oorlogsverhaal en een scheepsdagboek. Appels en peren, zoals men dan zegt. Hoe wij toch tot een oordeel kwamen? Door elk boek in zijn eigen genre te bekijken en beoordelen, het te meten aan vergelijkbaar werk. Ieder boek zijn eigen troon dus. Maar welke troon was het hoogst?

Het boek dat volgens ons moet winnen is een zeer complete roman die ethische thema’s behandelt en controverse niet schuwt. Een boek dat met grote vakkundigheid en precisie is geschreven. Ondanks de omvang van het verhaal is er geen scène te veel, alles draagt bij aan de ontwikkeling van de overtuigende personages en de opbouw naar de ontknoping. De historische periode is levendig, leerzaam en origineel beschreven. Om al die redenen verdient Allemaal willen we de hemel de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs 2009.

Els Beerten, Allemaal willen we de hemel, uitgeverij Querido, ISBN 9789045106199

Harm de Jonge en Fiel van der Veen, Tjibbe Tjabbes’ wereldreis, uitgeverij Van Goor, ISBN 9789047504122

Joke van Leeuwen, Een halve hond heel denken, uitgeverij Querido, ISBN 9789045106090

Jaap Robben en Benjamin Leroy, Zullen we een bos beginnen?, uitgeverij De Geus, ISBN 9789044512724

Peter Verhelst en Carll Cneut, Het geheim van de keel van de nachtegaal, uitgeverij De Eenhoorn, ISBN 9789058385079

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

elders op internet

De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs: elk boek zijn eigen troon