Recensieweb - Opinie - Haiku's met harkenpoppetjes

Maaike Hartjes publiceert al enkele jaren een reeks korte autobiografische strips onder de titel Maaike’s Dagboekje. De verkleining van ‘dagboek’ is niet alleen een zinspeling op de achternaam van de auteur maar verwijst ook naar de stijl waarin Hartjes haar dagelijkse beslommeringen weergeeft: met zeer simpel getekende piepkleine poppetjes. Hartenjagen, haar vierde bundel van werk dat al eerder in bladen als Viva en NRC.Next verscheen, geeft echter aan dat deze verkleining misschien ook wel een thematische betekenis heeft.

Hartjes werk laat zich inderdaad lezen als een dagboek. Het is een weergave van het dagelijkse leven van de auteur, soms dus ook van de meest triviale details, en het heeft bovendien het fragmentarische karakter ervan. Dit dagboekeffect is ook te zien op stilistisch niveau; de simpliciteit van de figuurtjes, de zeer karige achtergronden, het lijkt allemaal eventjes snel geschetst terwijl de auteur koffiepauze had. Maar achter die schijnbare achteloosheid gaat een begenadigd visueel verteller schuil. Hartjes’ pagina-indelingen zijn erg mooi. Ze laat haar extreem kleine kaders telkens op een andere manier in een zee van wit zweven en doet dit op een bijzonder aantrekkelijke manier. Met een paar lijntjes weet ze in die kleine priegelschetsjes zeer vakkundig het essentiële weer te geven. Hoe klein en simpel haar harkenpoppetjes ook zijn, hun lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen zijn, misschien juist dankzij die simpliciteit, erg doeltreffend en niet zelden vertederend.

Inhoudelijk is het ‘dagboekje’ helaas wat minder prikkelend. Hartjes kijkt TV, werkt, doet boodschappen, gaat uit met vriendinnen en zit op de bank met haar vriend. In die zin is Hartjes’ werk vergelijkbaar met dat van collega Barbara Stok . Het gaat in ieder geval gebukt onder hetzelfde bezwaar dat ook aan Stoks werk kleeft: het gaat niet echt ergens over. Dat is natuurlijk inherent aan een dagboek; we krijgen geen duidelijk rechtlijnig verhaal te zien van een hoofdpersoon die een bepaalde ontwikkeling doormaakt maar meer een samenraapsel van episodes die de auteur/hoofdpersoon de moeite van het reproduceren waard vindt zonder dat die door een duidelijke samenhang of thema met elkaar verbonden zijn. De enige samenhang is dat Maaike Hartjes, als we haar mogen geloven, dit allemaal zelf heeft meegemaakt. Maar een echt dagboek is doorgaans niet voor een publiek bedoeld, dit soort korte autobiografische stukjes wel. En net als bij de meeste weblogs die we om ons heen zien kun je je ook hier afvragen wat je met al deze persoonlijke triviale informatie moet. Is het echt zo belangrijk dat we weten wat Hartjes van make-overprogramma’s of andermans kinderen vindt?

Net als Stok vangt Hartjes dit gebrek aan diepere inhoud echter redelijk succesvol op met een volmaakte pretentieloosheid. De kleine harkenpoppetjes, het eeuwige gebruik van verkleinwoorden, alles aan dit werk lijkt te zeggen: ‘Neem dit niet te serieus, dit heeft geen pretenties.’ Er wordt ook geen enkele poging gedaan om filosofisch of diepgaand te zijn – ’Ik blijf lekker m’n hele leven een meisje’, neemt de auteur zich voor. Als er al een thema te vinden is in deze verzameling dan is dat het wel: Hartjes’ onwil of onmacht om echt volwassen te worden. Veel van de stripjes vertellen over de frustraties van verantwoordelijkheid maar vooral over Hartjes’ verwondering over de levens die haar leeftijdsgenoten leiden. ‘Wanneer heb ik die afslag naar volwassenheid gemist?’, vraagt ze zich af.

Een kritiek hierop zou kunnen zijn dat deze houding te gemakkelijk is, je van tevoren indekken tegen kritiek door jezelf letterlijk zo klein te maken dat je niet boven het maaiveld uitsteekt. Maar anderzijds moeten we, in een periode die we voorzichtig de opmars in Nederland van de betere strip mogen noemen, er ook voor waken om elk werk dat in die categorie valt volgens de regels van de literatuur te beoordelen. Daarmee wil ik niet zeggen dat we een lagere standaard moeten hanteren voor strips maar wel dat we de term graphic novel die we tegenwoordig steeds vaker horen niet al te letterlijk moeten nemen – sommige ‘betere strips’ hebben niets van doen met een roman. Een boek van Hartjes is inderdaad geen roman, het is een bundel stripjes over alledaagse dingen. Maar juist dat alledaagse kan soms een simpele schoonheid bevatten. Op zijn best bevatten deze verhaaltjes juist in hun afkeer van al te zware thema’s en in de verheerlijking van ‘life’s simple pleasures’ een zekere poëzie, maar dan dus meer een haiku dan een epos.

Maaike Hartjes
Hartenjagen
2009

Oog & Blik / De Bezige Bij
96 pagina’s
€9,90
ISBN: 9789054922698

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

elders op internet

Haiku's met harkenpoppetjes