Recensieweb - Opinie - De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs 2010: Mooie platen en eigenzinnige verhalen

Op 25 april 2010 wordt, naast de Gouden Uil Literatuurprijs ook de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs uitgereikt. Net als vorig jaar lopen de genomineerden zeer uiteen: dit keer van een woordloos prentenboek tot een (bijna volwassen) cross-over roman.

De genomineerden
Wouter van Reek – Keepvogel/Het diepste gat – Leopold
In Het diepste gat, het meest verrassende avontuur van het Keepvogel-duo vogelmens en hond tot zover, wordt met bezeten ijver gegraven naar wat wel eens een heel bijzondere ontdekking zou kunnen zijn.
Het diepste gat is het nieuwste verhaal van Keepvogel en zijn guitige hond. De jury is bij dit prentenboek vooral enthousiast over de mooie en inventieve lay-out. Van Reek maakt gebruik van een combinatie van cartoonachtige en meer natuurgetrouwe tekeningen, die het boek een originele, eigen stijl meegeeft. De meest kinderlijke leden van de jury vermaken zich prima met het steeds terugkerende zoekplaatje op elke bladzijde. Aardig detail is dat van Reek met zijn gravende hoofdpersoon letterlijk de wetten van het prentenboek op zijn kop zet, door de tekst op sommige plekken ondersteboven of verticaal te plaatsen. Het verhaal is leuk uitgewerkt, maar spijtig genoeg op zichzelf vrij mager.

Marije Tolman en Ronald Tolman – De Boomhut – Lemniscaat
Vader en dochter Tolman hebben in De Boomhut samen een reeks ingetogen en verwachtingsvolle werelden geschapen; het is aan de lezer om uit deze frisse, poëtische prenten een persoonlijk verhaal te halen. In dit woordloze prentenboek biedt een steeds terugkerende boomhut houvast: deze vormt het betrouwbare en vaststaande middelpunt in de voortkabbelende stroom van het leven.
Hoewel de jury De Boomhut een knap geconstrueerd boek vindt, is het moeilijk een boek zonder woorden te beoordelen voor een literaire prijs. Net als bij Het diepste gat is het bij dit prentenboek moeilijk een vergelijking te maken met de andere genomineerden als De kleine Odessa en De hondeneters. Evengoed vindt de jury De Boomhut een charmant en prikkelend boek. De prenten zullen vooral jonge kinderen aanspreken: het aaibaarheidsgehalte van de twee hoofdfiguren (een ijsbeer en een bruine beer) is erg hoog; het boek doet dan ook denken aan de Kleine ijsbeer prentenboeken van Hans de Beer.
Omdat dit prentenboek geen woorden of een vaststaand verhaal bevat, kunnen kinderen bij het bekijken van dit prentenboek hun eigen verhaal maken. In deze zin is het een zeer prikkelend boek. De prenten dagen de kinderen uit een verhaal om de plaatjes heen te verzinnen. Het open karakter van het boek is de kracht, maar tegelijkertijd ook de zwakte van het boek. Sommige lezers kunnen dit plotloze verhaal ook als te abstract ervaren.

Peter Van Olmen – De kleine Odessa, Het levende boek – Van Goor
In De kleine Odessa skeelert de lezer samen met de twaalfjarige Odessa langs de grens tussen werkelijkheid en fantasie: wanneer op een dag haar moeder door spookachtige wezens wordt ontvoerd, zet zij de achtervolging in en besluit meteen ook haar onbekende vader op te sporen. De queeste brengt haar in Scribopolis, een verborgen stad waar onder meer Dostojevski, de zusjes Brönte, Orpheus en Shakespeare zich bevinden.
De jury heeft het lezen van De kleine Odessa wisselend beleefd. Enerzijds heeft het boek een interessant uitgangspunt, die vergelijkbaar is met De wereld van Sofie van Jostein Gaarder. Zoals in dit boek de lezer op een speelse manier kennis maakt met de filosofie, wordt in De kleine Odessa de wereld van de literatuur tot leven gebracht. Het interdisciplinaire aspect wordt door van Olmen in De kleine Odessa uitvoerig toegepast; het boek staat vol met herkenbare personages, schrijvers en boeken. Helaas heeft de jury het gevoel dat daarbij de grens tussen originaliteit en plagiaat wel erg diffuus wordt. Daarnaast haalt De kleine Odessa niet het niveau van De wereld van Sofie. Van Olmens manier van vertellen overtuigt niet; het taalgebruik komt vaak onnatuurlijk over. Tevens is het verhaal te dun: er is te veel bijeengeraapt uit andere boeken zonder zelf veel toe te voegen. De kleine Odessa is wellicht een ‘Philip Pullman meets J.K. Rowling’, maar helaas zonder de originaliteit van die twee.

Ditte Merle – Wild verliefd – The House of Books
Ditte Merle levert een uniek non-fictieboek af over het fascinerende seks- en liefdesleven van een honderdtal diersoorten: leerrijk én verrassend, prikkelend én geestig. Met groot taalgevoel vertelt zij de lezers hoe de dieren het doen.
De jury vindt Wild verliefd een grappig, origineel en uitstekend geschreven informatief werk. Er wordt op een zeer prettige, ongedwongen manier met het onderwerp seks omgesprongen en schuift daarmee elk taboe omtrent dit onderwerp aan de kant. Het is een boek dat niet alleen kinderen, maar ook volwassenen zal aanspreken, omdat het vol interessante, grappige wetenswaardigheden zit. De jury heeft zeker geleerd van dit boek. De jury merkt op dat een rode draad in dit boek wellicht ontbreekt en het boek daarom niet valt onder de categorie literaire non-fictie. Het boek is in die zin geen leesboek dat je in één ruk uitleest, maar eerder een originele, prikkelende encyclopedie, die je kunt doorbladeren en af een toe een stukje uit kunt lezen.

Marita De Sterck – De Hondeneters – Querido
De Hondeneters gaat over de epileptische Victor die tegen het eind van de Eerste Wereldoorlog van huis loopt om zijn weggelopen hond te zoeken. De honger is in België zo nijpend, dat zelfs de honden geslacht en opgegeten worden. Dat lot wil Victor zijn Mechelse herder Django besparen. In een barre tocht volgt hij het spoor van de hondenslachters om – misschien – zijn trouwe vriend te redden. De Sterck excelleert in dit boek in prachtig Vlaams, waarin ze de hemelschreiende omstandigheden in de Hongerwinter vat en laat zien hoe mensen met steeds minder laagjes beschaving proberen te overleven.
De jury is zeer te spreken over De Hondeneters. Het boek is qua inhoud en stijl nauwelijks te onderscheiden van een ‘volwassen’ roman en is dan ook een uitstekend voorbeeld van een geslaagd cross-over boek. De Sterck heeft met succes een aantal moeilijke thema’s aangepakt en daarbij geen concessies gedaan aan de lezer: het verhaal wordt nergens gesimplificeerd, maar is desondanks uiterst leesbaar. De Stercks streekgebonden Vlaams en niet-sentimentele, neutrale manier van vertellen geeft dit boek een zeer eigen stempel. De Hondeneters is een rauw, confronterend, maar ook zeer invoelbaar verhaal, dat een authentiek en ontroerend beeld achterlaat van een specifieke plek en periode in de geschiedenis.

Oordeel
Zoals gezegd heeft de jury moeite met deze uiteenlopende selectie van boeken. Naast twee meer reguliere leesboeken vinden we een origineel non-fictie werk en twee mooi vormgegeven prentenboeken. De jury pleit ervoor de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs op te delen in twee categorieën: één voor het beste jeugdboek en één voor het beste prentenboek. Op dit moment vinden wij het vrij onmogelijk deze twee categorieën met elkaar te vergelijken; de criteria waarop deze boeken beoordeeld worden verschillen immers aanzienlijk van elkaar. Daarnaast vinden wij het vreemd dat op dit moment een prentenboek zonder een enkel woord genomineerd kan worden voor een literaire prijs.
Wij menen dan ook dat de jury de twee prentenboeken vooral hebben genomineerd om hen de aandacht te geven die ze (ook in onze ogen) verdienen. Wij geloven echter niet dat één van deze twee boeken er met de winst vandoor gaat. Hetzelfde geldt voor Wild Verliefd. Dit boek is een zeer geslaagd non-fictie werk, maar mist het specifieke literaire, om voor deze prijs in aanmerking te komen. Wij denken zodoende dat de eindstrijd zal gaan tussen De kleine Odessa en De hondeneters en de laatste er met de prijs vandoor zal gaan. Voor ons is dit boek, dankzij een eigenzinnige uitwerking en uitstekende stijl, de grootste kanshebber voor de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs 2010.

Naschrift 25 april 2010: Wild verliefd van Ditte Merle won De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs. De prijs van de lezer ging naar De hondeneters van Marita de Sterck.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

elders op internet

De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs 2010: Mooie platen en eigenzinnige verhalen