Recensieweb - Opinie - Schaduwjuryrapport AKO Literatuurprijs 2010: Lauweren voor Lanoye

Op 8 november maakt de jury onder leiding van Femke Halsema bekend wie de winnaar is van de AKO Literatuurprijs 2010. Recensiewebs schaduwjury maakt alvast haar voorkeur bekend. Onze winnaar is Tom Lanoye’s Sprakeloos, geen klassieke roman en ook geen autobiografie, maar een theater van woorden waarin de Vlaamse taalvirtuoos vertelt hoe zijn moeder háár taal verliest. Unaniem koos de jury voor dit fenomenale ‘eerbewijs en een krakende vloek tegelijk’ van een zoon die het ‘hemeltergend zwijgen dat zijn ziel opvreet’ niet kan aanvaarden.

Nadat de AKO-jury op 6 september de ‘tiplijst’ bekend maakte hebben wij de daarop geplaatste titels (ons gratis ter beschikking gesteld door de uitgevers – waarvoor dank) beoordeeld. Onder begeleiding van hoogleraar literaire kritiek prof. Dr. Elsbeth Etty las de schaduwjury alle 25 boeken en heeft deze vervolgens bediscussieerd en gerecenseerd. Op basis hiervan hebben wij op 30 november onze beargumenteerde schaduw-toplijst op Recensieweb gepubliceerd:

Tom Lanoye: Sprakeloos
David Van Reybrouck: Congo, een geschiedenis
Thomas Rosenboom: Zoete mond
Peter Terrin: De bewaker
Franca Treur: Dorsvloer vol confetti
Bart Vercauteren: Het graf van de voddenraper

De officiële AKO-toplijst, die een dag na de onze bekend werd gemaakt, bevatte maar twee titels die ook door ons waren uitverkoren: Sprakeloos van Tom Lanoye en Congo, een geschiedenis van David Van Reybrouck. De vier overige door de AKO-jury genomineerde titels waren:

Kees van Beijnum: Een soort familie
Oscar van den Boogaard: Meer dan een minnaar
Willem Jan Otten: Onze lieve vrouwe van de schemering
Koen Peeters: De bloemen

gooiden ook bij ons hoge ogen, zoals blijkt uit onze op Recensieweb gepubliceerde recensies, maar we beschouwden deze boeken niet als potentiële winnaars. In de discussies over de samenstelling van de toplijst hebben ze geen rol gespeeld. Dat geldt wel voor bijvoorbeeld Saskia de Costers Dit is van mij en D. Hooijers Catwalk.

Bij het kiezen van onze winnaar hebben wij ervaren dat het vrijwel ondoenlijk is non-fictieboeken te vergelijken met complexe romans van een hoog literair gehalte. Om die reden hebben wij in een eerder stadium van de beraadslagingen waardevolle non-fictie titels die op de AKO-tiplijst stonden, zoals Bernhard. Een verborgen geschiedenis van Annejet van der Zijl niet genomineerd. We hebben deze boeken met plezier gelezen en gerecenseerd, maar uiteindelijk als ‘onvoldoende literair’ gekwalificeerd om voor een literaire onderscheiding in aanmerking te komen.

Dat argument geldt uitdrukkelijk niet voor het imposante werk van David Van Reybrouck, weliswaar non-fictie maar door ons geprezen als ‘een ijzersterk literair werk, door de poëtische beelden, superieure stijl en mythische proporties van de gebeurtenissen’.

Na een kwalitatief zeer goede en inhoudelijke discussie, onder andere over de onmogelijkheid om literaire werken met elkaar te vergelijken en er een rangorde in aan te brengen, heeft de schaduwjury unaniem Tom Lanoye tot winnaar uitgeroepen. Zijn enige serieuze concurrent was tot het laatste moment David Van Reybrouck. Veel juryleden hebben hun keuze voor Lanoye onderbouwd via een vergelijking met Zoete mond van Rosenboom. Wat – naast veel andere argumenten, zoals de ontroering die Lanoye weet op te wekken – de doorslag gaf, was het vernieuwende karakter van Lanoye’s proza en invalshoeken.

De schaduwjury vond de tiplijst van hoge kwaliteit, met uitzondering van Benno Barnards Een vage buitenlander en Menno Lievers’ De val van Hippocrates. De grote verrassing op de tiplijst was Bart Vercauterens Het graf van de voddenraper, dat ten onrechte in de Nederlandse media nauwelijks aandacht heeft gekregen. Deze gave novelle valt te lezen als een biografie van Mortsel, een heel klein stukje geschiedenis van een onbekend dorp met bescheiden mensen, dat in prachtige taal groots is verwoord. Zonder een plaats op de tiplijst zouden wij mogelijk nooit op dit boek zijn geattendeerd, wat maar weer eens de waarde bewijst van literaire jury’s die hun taak serieus nemen.

Het is jammer dat de jury van de AKO Literatuurprijs geen verantwoording pleegt af te leggen over de keuze van de tiplijst zoals wij dat wél hebben gedaan door alle daarop figurerende boeken van een beargumenteerd oordeel te voorzien. Door onze op Recensieweb gepubliceerde recensies van de volledige tiplijst kan het publiek inzicht krijgen, niet alleen in de afwegingen van de schaduwjury, maar ook – en daar gaat het uiteindelijk om – van de uitverkoren boeken.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

elders op internet

Schaduwjuryrapport AKO Literatuurprijs 2010: Lauweren voor Lanoye