Recensieweb - Opinie - Schaduwjury: Grote Jongerenliteratuur Prijs

Update: Peter Bekker, Trouw is de andere wang, heeft de oorspronkelijk Nederlandstalige Grote Jongerenliteratuurprijs gewonnen.

Meer dan 1 miljoen jongeren onder de 30 jaar schijnen er eentje te hebben: een cultureel jongeren paspoort, kortweg CJP. Met die pas krijgen ze korting op boeken, films, cd’s, toneelvoorstellingen. Alles zodat jongeren hun ‘culturele horizon’ kunnen verbreden, aldus de organisatie.
Dat de dit jaar in het leven geroepen GJP (Grote Jongerenliteratuur Prijs) mooi rijmt op CJP, is geen toeval: laatstgenoemde is samen met Stichting Lezen initiatiefnemer van de literatuurprijs. Vermoedelijk is de GJP dan ook een poging om de ‘literaire horizon’ van de hedendaagse jeugd wat op te rekken.

Het leesenthousiasme onder jongeren, een groep die niet bekendstaat om hun enorme leeshonger, wordt aangewakkerd met een combinatie van jeugdboeken en uitgaven voor volwassenen. Drie oorspronkelijk Nederlandse inzendingen en drie vertaalde, allen binnen het thema ‘jong zijn en opgroeien’.

Genomineerd in de categorie ‘oorsponkelijk Nederlandstalig’:
Trouw is de andere wang, Peter Bekkers (De Geus)
Dagen van gras, Philip Huff (De Bezige Bij)
Dit is geen dagboek, Erna Sassen (Leopold)

Genomineerd in de categorie ‘naar het Nederlands vertaald’:
Zeitoun, Dave Eggers (vertaling Maaike Bijnsdorp, Lucie Schaap), Lebowski
Paper Towns, John Green (vertaling Aleid van Eekelen), Lemniscaat
Muleum, Erlend Loe (vertaling Femmigje Andersen Sijtsma), De Geus

De boeken kennen de nodige dilemma’s die gepaard gaan met het volwassen worden: het zoeken naar een eigen identiteit, het losmaken van de ouders, het veroveren van een al dan niet bereikbare liefde. En of dat nog niet moeilijk genoeg is, sneuvelen er ook nog een vader (Dagen van Gras), een moeder (Dit is geen dagboek) en een vader en moeder tegelijk (Muleum).

De boeken
Recensieweb heeft de drie Nederlandse nominaties gelezen en onderworpen aan een schaduwverkiezing.

In Trouw is de andere wang staat de onevenwichtige vriendschap tussen kunstenaars Johnny Lippy en Conrad Pi centraal. Conrad is een avant-gardistische kunstenaar wier leven draait om roem en geld. Aanvankelijk droomt Johnny ervan om net zo beroemd te worden als zijn vriend, maar na een tijdje veranderen zijn prioriteiten: hij wil Lima, de vriendin van Conrad, aan de haak slaan. Johnnny laat zich overhalen een aanslag op Conrad’s leven te ensceneren, om diens beroemdheid te vergroten – maar Johnny schiet raak en Conrad komt te overlijden.
Bekkers raakt met zijn boek aan interessante thema’s (roem en trouw) en weet de vaart in het verhaal te houden. Helaas blijven zijn hoofdpersonen oppervlakkige karikaturen en is Bekkers’ stijl weinig bijzonder. De auteur lijkt met zijn roman niet speciaal te mikken op een jong leespubliek en de thematiek sluit maar in beperkte mate aan bij ‘jong zijn en opgroeien’; het is dan ook enigszins onduidelijk wat Trouw is de andere wang op deze lijst doet.

Ook in Dagen van Gras is er sprake van een verregaande vriendschap: hoofdpersoon Ben koestert een grenzeloze bewondering voor vriend Tom. De twee jongens delen hun liefde voor gitaarmuziek en The Beatles – en voor soft drugs. De ruzies met zijn moeder en het gemis van zijn vader, die in Engeland woont, zorgen ervoor dat Ben steeds vaker naar de drugs grijpt en uiteindelijk in een psychose terecht komt. De sprongen in tijd die Huff maakt in zijn verhaal, zorgen dat je telkens met een andere indruk van Bens leven achterblijft. Het is onvermijdelijk dat die indruk niet altijd juist is, waardoor het lezen van Bens geschiedenis zelf ook wel iets van een psychose heeft: je weet niet of het waar is wat je ziet.
Huff heeft de achttienjarige Ben een eigen, bij zijn leeftijd passende vertelstem gegeven. Die stem is niet altijd evenwichtig, nu en dan maakt hij het net te bont met de stopwoordjes (‘Maar echt.’), dan weer legt hij Ben mooie, dichterlijke zinnen vol metaforen in de mond. Die laatsten tonen evenwel Huffs stilistisch talent. Terugkerende onderwerpen geven een prettige structuur aan het boek.

De manier waarop de zestienjarige Bou (Boudewijn) in Dit is geen dagboek over muziek schrijft, is lang niet zo lyrisch als Ben in Dagen van gras. Bou luistert dan ook niet vrijwillig naar muziek, het is een eis van zijn vader, die heeft gedreigd hem te laten opnemen in een psychiatrische inrichting. Sinds zijn moeder zelfmoord heeft gepleegd,vertoont Bou namelijk ‘niet-normaal-en-onacceptabel-gedrag’. Het ultimatum van zijn vader: elke dag iets schrijven en naar klassieke muziek luisteren. Eerst vervult Boudewijn beide opdrachten met de nodige tegenzin, maar gaandeweg helpen ze hem om een dagelijks ritme te vinden en grip op zijn leven te krijgen.
Stassen gebruikt korte, directe zinnen en weet Bou daarmee tot leven te wekken. Zijn eerlijkheid en onderkoelde humor nemen je direct voor hem in – zelfs al is hij bij tijd en wijle een onuitstaanbare puber die voornamelijk zijn eigen zin doet. Net als Huff gebruikt Stassen woorden en schrijfvormen (veel kapitalen en uitroeptekens) die ze vindt passen bij een middelbare scholier, waardoor de teksten van Boudewijn nu en dan wat al te gemaakt overkomen.
Dit is geen dagboek is het enige daadwerkelijke jeugdboek van de drie oorspronkelijk Nederlandstalige nominaties en het verhaal is simpeler van opzet dan dat van beide andere romans. Toch heeft Sassen een personage geschapen wiens pijn en strijd je kunt voelen en begrijpen.

De keuze
Omdat de Grote Jongerenliteratuur Prijs dit jaar voor het eerst wordt uitgereikt, is het lastig te voorspellen welke criteria doorslaggevend zijn voor de jury. Als vooral gelet wordt op een sterk plot en een mooie opbouw, dan zal Huff hoogstwaarschijnlijk als winnaar uit de bus komen. Mocht de nadruk liggen op een realistisch jongerenboek waarbij lezers zich makkelijk verbonden voelen met de hoofdpersoon, dan maakt Dit is geen dagboek een goede kans. Trouw is de andere wang zou een onwaarschijnlijke keuze zijn, maar verrassen literaire jury’s ons niet reeds jaar en dag met bokkensprongen? In dat licht zou een bekroning van Bekkers de GJP meteen inlijven bij ‘de groten’.

Wie er wint, zal op 19 november worden bekendgemaakt door de volwassen jury, onder leiding van de niet meer zo jeugdige Hedy d’ Ancona. En dat is opvallend – want gaat het er niet om dat juist jongeren de boeken leuk moeten vinden? Bij volgende edities van de GJP zal naast de twee vakjuryprijzen dan ook een publieksprijs worden toegekend door jongeren zelf. De vraag of de jongeren dezelfde keuze zullen maken als de jury, is volgend jaar misschien nog wel spannender dan de kwestie welke titel of titels met de eer gaan strijken. Daarna zal, vermoeden wij, weer eens de discussie losbarsten over juryprijzen versus publieksprijzen, de vraag of jongeren wel lezen en wiens schuld dat is, en of jeugdliteratuur nou wel of niet op de lijst voor school mag. Wij zien er naar uit, want het werkelijke literatuuronderwijs vindt toch dáár plaats, in het debat.

Omdat Recensieweb het debat graag inhoudelijk voert, poneren wij een stelling over wat goede jongerenliteratuur volgens ons is. Jongerenliteratuur heeft stilistische klasse maar is wel toegankelijk geschreven. De jonge hoofdpersoon is als karakter goed uitgewerkt, maakt een ontwikkeling door en bevat eigenschappen die identificatie mogelijk maken. Het verhaal verrast, verrijkt en daagt de lezer uit tot ontplooiing. Humor en frisheid zijn graag geziene gasten.

Wij vinden dat Dagen van gras het best aan deze definitie voldoet, en daarom de Grote Jongerenliteratuur Prijs in de categorie ‘oorspronkelijk Nederlands’ verdient. Huff presenteert een intrigerende hoofdpersoon die zowel sympathie als irritatie oproept, in een vakkundig geconstrueerde chaos van herinneringen, verteld in een literaire stijl die nergens pretentieus wordt.

Voer de discussie over jongerenliteratuur met ons! Reageer op je/uw eigen website of stuur ons een reactie mail. We zullen de reacties onder dit artikel plaatsen.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

Schaduwjury: Grote Jongerenliteratuur Prijs