Recensieweb - Opinie - Panorama van een gezichtsloze massa

Dichter in de massa is een stripbewerking van Rainer Maria Rilkes roman De aantekeningen van Malte Laurids Brigge door de Vlaamse schilder Gerolf van de Perre. Het is de zoveelste literaire stripbewerking van de afgelopen jaren. Zo populair is het genre inmiddels, dat bijna alles wat in ons land als graphic novel verschijnt een stripbewerking is. Het nadeel van een bewerking ten opzichte van echt oorspronkelijk materiaal is vaak dat het woord onevenredig veel nadruk krijgt. Zelden heeft een stripmaker de moed een gerenommeerde tekst geweld aan te doen waardoor tekeningen vaak blijven steken in illustraties. De artistieke waarde ligt dan in hoe treffend de tekenaar de personages heeft weergegeven, maar de strip wordt zelden of nooit een interessant kunstwerk an sich. Zo niet bij Gerolf van de Perre.

De aantekeningen van Malte Laurids Brigge (1910) is de enige roman van dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926). Het semiautobiografische boek volgt een Scandinavische immigrant in Parijs, die als buitenstaander het leven in een metropool beschrijft. Dialoog is in de roman niet te vinden, een plot evenmin. Het boek is een aaneenschakeling van observaties, van alles wat de ontheemde Brigges ziet in de straten, de ziekenhuizen, de bibliotheken en de mensen die de stad bevolken. De beschrijvingen worden afgewisseld met meer persoonlijke bespiegelingen van de verteller waarin vooral zijn angst een belangrijk thema is. Brigge denkt ook terug aan zijn jeugd op het Scandinavische platteland. Hij herinnert zich de dood van zijn grootvader, een grootse gebeurtenis, en de dood van een ander familielid wiens geest nog lang bleef rondzwerven. In schril contrast daarmee staan de Parijse ziekenhuizen waar honderden zieken op een zaal liggen en de dood lopendebandwerk is geworden. Die massaliteit, waar zelfs de dood niet meer individueel kan zijn, is misschien het belangrijkste thema in Brigges portret van een wereldstad. Hoe bang hij ook is voor de dood, zijn angst om te worden opgenomen in de naamloze massa is zo mogelijk nog groter. Hij probeert zich met alle macht ervan te distantiëren maar weet dat hij in deze massa thuishoort.

In De aantekeningen van Malte Laurids Brigge staat het kijken centraal, en daarmee is het een sterk visuele roman. In zijn beschrijvingen is Rilke naar eigen zeggen beïnvloed door de beelden van Rodin en de schilderijen van Cézanne. Een zin als: ‘Figuren zijn puur met licht omgeven, gewichtloos, amper omlijnd in de heldere lucht en toch duidelijk’, lijkt inderdaad eerder op een beschrijving van een schilderij van Cézanne dan van Brigges omgeving. Een ideaal object voor een grafische bewerking dus, maar Van de Perre maakt zich er alles behalve makkelijk vanaf.

Weliswaar bevat zijn bewerking vrij directe visuele verwijzingen naar Rodin en Cézanne, maar meer nog dan dat geeft deze blijk van Van de Perres eigen blik en zijn karakteristieke verfstrepen. De kunstenaar volgt in principe de tekst: bij een scène in een ziekenhuis toont hij een beeld van een ziekenhuis. Maar net als in de tekst is het niet zozeer interessant wat er gezien, maar hóe iets gezien wordt. De manier van presenteren is essentieel, en daarin zijn Van De Perres beelden minstens zo interessant als Rilkes woorden. De beelden barsten vrij letterlijk uit de voegen van de pagina – ze lopen vaak nog een stukje door op de volgende pagina als een panorama van deprimerende stadsgezichten..

Het Parijs van Van de Perre lijkt omgeven door een eeuwige mistbank of een voile. De anonieme massa is nauwelijks zichtbaar door de mist van Van de Perres penseel. De figuren zijn letterlijk gezichtloos. De bleke beelden verschaffen geen heldere blik op het beschrevene, we moeten door de verfvegen van grijzig pastel turen om iets te kunnen zien. En zelfs wanneer we de hoofdpersoon eindelijk te zien krijgen, is dat alleen indirect – in een vieze winkelruit of een verweerde spiegel. We kunnen het personage, en daarmee de auteur, dus alleen zien via dat wat hij beschrijft .

In tegenstelling tot het gros van de literaire stripbewerkingen heeft Van de Perre Rilkes woorden niet zozeer van beelden voorzien, net zomin als hij hoofdpersoon Brigge van een gezicht heeft voorzien. Hij heeft simpelweg zijn eigen blik toegevoegd aan die van Rilke en diens hoofdpersoon. Deze blik, en de verfstreken waarmee hij daaraan uiting geeft, is niet dezelfde als die van Rilke. Van de Perre vertelt woordeloos zijn eigen verhaal en legt zijn eigen accenten. Hij weet deze verschillende stemmen echter op indrukwekkende wijze te combineren en levert daarmee een overtuigend portret af van Rilkes deprimerende Parijs.

Dichter in de massa
Auteur: Gerolf van de Perre
ISBN: 978 9045 091 525
Aantal pagina’s: 184
Uitgever: Atlas
Prijs: € 24,95

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

elders op internet

Panorama van een gezichtsloze massa