Recensieweb - Opinie - Een frisse kijk op een conservatief milieu

De Zeeuwse kunstenares Sela© geeft in verschillende media, van installaties tot de glossy Calvijn!, uiting aan haar gereformeerde achtergrond. Op weg naar Zoar is haar eerste graphic novel. Het boek speelt zich af tijdens een zondag in het leven van de dertienjarige Sela, oudste dochter in een groot gereformeerd gezin in Zeeland. Het meisje heeft een onheilspellende droom die ze gedurende de dag probeert te reconstrueren. De droom gaat over de gereformeerde zuil en het gegeven dat gereformeerden zich steeds minder thuis voelen in het ontkerkelijkte Nederland. In Sela’s droom besluiten de gereformeerden in actie te komen: huis, haard en het goddeloze Nederland verlaten ze voor Zoar, de Bijbelse stad die door God werd gespaard terwijl Sodom en Gomorrah, waar de goddeloze zondaars woonden, werden verwoest.

Hoewel het tegeltjespatroon op de omslag en de wat lullige ondertitel ‘Een calvinistische strip over de laatste zuil van Nederland’ een sarcastische benadering van de gereformeerde zuil doen vermoeden, is hier allerminst sprake van. De maakster schetst een warm, liefhebbend portret van het gezin, en de dominee die hel en verdoemenis predikt, is gewoon maar een man die zich tijdens de preek afvraagt hoe hij zijn publiek het best kan inpakken. Achter de façade van, voor een niet-gelovige lezer, ongewone gebruiken, veelvuldige kerkbezoeken en voorgedragen Bijbelteksten schuilen mensen van vlees en bloed, die halverwege de preek rolletjes snoep uitdelen. Dat is een verfrissende benadering.

Visueel is Op weg naar Zoar eveneens prikkelend . Sela© bedient zich van een strenge zwart-witstijl, thematisch ook erg toepasselijk, die ze met verve toepast. Dit levert een aantal indrukwekkende pagina’s op, met lege kerkbanken als lijnen van een notenbalk of een vrijwel volledig zwarte pagina waarin het dagelijks ontwaakritueel wordt uitgebeeld. Ook weet Sela© een mensenmassa op bijzonder fraaie wijze weer te geven, met behulp van de vele zwarte en witte silhouetten .

Naast dit soort strakke composities komen ook zeer speelse, soms bijzonder originele grafische vondsten voor, zoals de schematische weergave van een preek of het prachtige beeld van een organist als een zaaier die droevige noten over de kerkgangers strooit. Enigszins storend is dat de kriebelige, haast kinderachtige gezichtjes van de figuren niet helemaal stroken met het strakke zwart-wit en de bij tijd en wijle fotorealistische achtergronden en lichamen. Maar anderzijds is het gebruik van kinderlijke lijntjes in een verder zeer rigide structuur van zwart en wit ook een fraaie visuele metafoor voor een verhaal over een kind dat opgroeit met een strenge leer.

Het is vooral die spanning, tussen de dogma’s van de religie en de belevingswereld van een kind, die hier centraal staat. Deze komt met name tot uiting in Sela’s verhouding tot haar broer. Deze woont niet meer thuis maar in de stad, gelooft niet meer en er wordt gesuggereerd dat hij homoseksueel is. De broer is kortom alles waar de dominee voor waarschuwt: een verpersoonlijking van het ongelovige, decadente Nederland. Dit betekent echter niet dat hij verstoten is uit het gezin; zowel Sela als haar ouders verheugen zich op zijn komst, hoewel hij volgens de leer van de dominee een vijand van de zuil is.

Deze wrijving komt nog sterker naar voren in de climax van de droom, die tevens de climax van het boek is: alvorens de gereformeerden de poorten van Zoar betreden, werpt de dominee ‘de mantel der liefde’ over de rest van Nederland. Iedereen die niet verkozen is, wordt bedolven onder een geborduurde deken. Sela probeert haar broer nog te redden maar dat is tevergeefs. Voor het eerst verzet ze zich tegen God:

’Oo wat hebt U gedaan!! Ik had u best willen helpen. U had toch iets veel leukers kunnen verzinnen! Waarom zijn deze mensen dood en niet levend?’

Wanneer Sela vervolgens alsnog Zoar wil betreden, staat ze voor een dichte deur. ‘Gaat weg van mij. Ik heb u nooit gekend’ spreekt de onbarmhartige God tegen het meisje dat haar broer probeert te redden. Het laatste beeld toont Sela alleen bij een bushalte: een spiegeling van het begin van het boek, waar de broer in een verlaten bus zit, wat suggereert dat Sela dezelfde bus neemt als hij en eveneens afscheid neemt van de zuil.

De ‘calvinistische strip’ Op weg naar Zoar is een zeer geslaagde graphic novel die een even verfrissende als overtuigende kijk in de gereformeerde zuil verschaft. Niet alleen wordt het onderwerp op oorspronkelijke en intelligente wijze benaderd, de kleine, liefdevol opgetekende details van de personages en de grafische vondsten tonen dat Sela© een getalenteerd stripmaker is waarvan ik hoop dat ze het niet bij deze ene graphic novel laat.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

Een frisse kijk op een conservatief milieu