Recensieweb - Opinie - Schaduw Toplijst AKO literatuurprijs 2011: psychologische diepgang, stilistische schoonheid en een Engelse landloper

Een dag voordat de jury van de AKO Literatuurprijs op 30 september de toplijst bekend maakt, presenteert de schaduwjury, bestaande uit studenten literaire kritiek aan de VU onder leiding van prof. dr. Elsbeth Etty, de door haar genomineerde zes titels voor de AKO Literatuurprijs 2011.

Uit een sterke tiplijst met veel prachtige fictie van gerenommeerde auteurs en – in vergelijking tot andere jaren – een beperkt aantal non-fictietitels, heeft de schaduwjury gekozen voor vier romans, een biografisch reisverslag en een verzameling luchtige literaire schetsen.
Over Tonio, de requiemroman van A.F.Th. van der Heijden is het uitvoerigst gediscussieerd. Dat dit ‘grootse eerbetoon aan een overleden zoon’ op een haar na de schaduw toplijst niet heeft gehaald, heeft te maken met een appreciatieverschil binnen de jury. De meerderheid van de schaduwjury, bestaande uit studenten Nederlands, Engels, Literatuurwetenschap, Geschiedenis, Kunstgeschiedenis, Rechten, Filosofie, Klassieke talen, Psychologie en Journalistiek vond de ‘één-op-één-rouwverwerking’ zoals vormgegeven in Tonio, hoe aangrijpend en ontroerend ook, niet in aanmerking komen voor een literaire prijs.

Bij de nominatie van de zes boeken hebben wij bewust niet geanticipeerd op de keuze die de officiële AKO-jury gaat maken. Het was uitdrukkelijk niet de bedoeling om zoveel mogelijk titels op onze schaduw toplijst overeen te laten komen met die van de echte toplijst. We kunnen niet vaak genoeg benadrukken dat onze keuze een soevereine keuze is, louter gebaseerd op onze waardering van de aangeboden boeken op de tiplijst. Over de non-fictietitels op die tiplijst hebben wij ons verbaasd. Met uitzondering van Het spoor van Orwell verdienen de voorgedragen non-fictiewerken, zoals De grote Turk van Henk Boom en Karel van de Woestijne. Biografie, door Peter Theunynck ons inziens niet het etiket ‘literaire non-fictie’.

De schaduw toplijst 2011 ziet er als volgt uit:

Jeroen Brouwers: Bittere bloemen
Marco Daane: Het spoor van Orwell
Arnon Grunberg: Huid en haar
Tomas Lieske: Alles kantelt
Yves Petry: De maagd Marino
Tommy Wieringa: Ga niet naar zee

Bittere Bloemen van Jeroen Brouwers bevat het levens- en stervensverhaal van Julius Hammer. ( ‘Ik ben niet door de tijd geheeld, ik hoef niet te worden herinnerd’) Het is niet slechts een bewerking van het Orpheus-verhaal, maar vooral een geweldig gecomponeerde psychologische ontleding van een indrukwekkend karakter.

In Het spoor van Orwell toont Marco Daane ons met een scherpe blik en een gevoeligheid voor natuurschoon die ook Orwell bezeten schijnt te hebben, de verblijfplaatsen en landschappen uit het leven van de grote Engelse schrijver. Een geslaagde biografie en een boeiend reisverslag ineen.

Arnon Grunberg geeft in Huid en haar de schokkendste zaken weer in gortdroge zinnen. De beschrijvingen van de karakters met hun pijnlijke eigenschappen zijn uitermate treffend. Je ziet de eigenaardigheden van de hoofdpersonen voor je, waardoor het verhaal je grijpt en nooit meer loslaat.

Alles kantelt van Tomas Lieske is een fascinerende roman, waarin het taalgebruik een dikke pluim verdient, evenals de originele manier waarop de auteur omspringt met een vrij bekend thema in de literatuur, namelijk teruggaan naar de kindertijd. Het verhaal boeit tot de laatste bladzijde en blijft continu verrassen.

Onderwerp van De maagd Marino is de bizarre dood van Bruno Klaus. Hij laat vrijwillig zijn penis afsnijden door de andere hoofdpersoon van het boek, Marino Mund, om vervolgens dood te bloeden. Yves Petry heeft dit op de werkelijkheid gebaseerde gruwelverhaal waaraan Bruno Klaus uiteindelijk ten onder ging, tot een hoogtepunt gemaakt in de literatuur.

‘Vrees niet kleuter, en twijfel niet te veel, ook al zeggen de filosofen dat je daar wijs van wordt. Wees vrolijk. Eet uien tegen kanker. Draag nooit de schoenen van een dode. Ga niet naar zee.’ De kracht van de verhalen in Ga niet naar zee zit niet slechts in de herkenbaarheid ervan, maar vooral in de schoonheid van de taal. Tommy Wieringa hanteert schitterende beeldspraak en geeft kleur aan de wereld van de verhalen.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

alle categorieën

elders op recensieweb

elders op internet

Schaduw Toplijst AKO literatuurprijs 2011: psychologische diepgang, stilistische schoonheid en een Engelse landloper