Jowi Schmitz
Leopold
(2005)
Cossee
188 pagina's
€ 16.90
ISBN 9789059360655
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
elders op recensieweb
recensie van Kus van je zus
interview
Verspreid werk 2: Een grotere wereld door Armada (nummers 49, 50 en 51)
opiniestuk
Vrouwen? Je kunt beter kippen houden
door Roel van Diepen, 6 juni 2005
Eigenlijk wilde Leopold samen met zijn vrouw Marie na zijn pensionering zijn oude dag gaan slijten in het Spaanse toeristenstadje Mariflor, maar door het plotselinge overlijden van Marie worden deze plannen ruwweg gedwarsboomd. Leopold, die zich verantwoordelijk voelt voor de dood van zijn vrouw, besluit overhaast om alsnog te vertrekken en vlucht weg uit Nederland om in het mediterrane dorpje op 63-jarige leeftijd een nieuw leven op te gaan bouwen.
Als planner bij de spoorwegen heeft Leopold zijn hele leven gedaan waar hij het beste in was: inventariseren, structureren en organiseren. Het is alles ratio wat de klok slaat in Leopolds bovenkamer. Het maken van lijstjes en het aanbrengen van ordening geven hem voldoening en het is voor hem ook de enige manier om zin aan zijn leven te geven. Ja, zelfs de kapotte stofzuigers die zijn vader vroeger repareerde voor klanten hebben er aan moeten geloven en zijn ergens op een lijst, zorgvuldig gesorteerd naar merk, mankement en zuigkracht terug te vinden. Leopolds neurotische en dwangmatige neigingen storen hem zelf echter allerminst. Sterker nog: hij vraagt zich regelmatig af waarom andere mensen niet net zo kunnen zijn zoals hij.
Leopolds gevoelsleven begeeft zich dan ook al sinds zijn geboorte rondom het vriespunt. Het is daarom een klein wonder dat hij al op jonge leeftijd trouwt met Marie en zelfs een dochter, Marieke, op de wereld weet te zetten. Wat echter nog niet wil zeggen dat alles vanaf dat moment koek en ei is. Leopold moet aanvankelijk niets hebben van Marieke. Ze is lastig en nutteloos. Pas wanneer Marieke naar hem glimlacht, ontdooit zijn hart een beetje en langzaamaan lijken de twee steeds meer naar elkaar toe te groeien. Leopold is tevreden en volmaakt gelukkig met zijn gezinsleven.
Nu, jaren later, zit hij in zijn zelfverkozen eenzaamheid op een stoel in de Spaanse zon en besluit dat hij genoeg tijd verdaan heeft met hangen aan de bar, wijn drinken en luisteren naar de onverstaanbare verhalen van de lokale grijsaards. Hij gaat kippen fokken! Hij onderhandelt met de plaatselijke eierhandelaar die hem beloofd de beste eieren voor hem achter te houden. Vrijwel onvoorbereid, maar vol enthousiasme begint hij eieren uit te broeden in een speciaal daarvoor geprepareerde bodywarmer en ook op zijn hoofd, onder zijn muts wordt een speciaal ei, Marie genaamd, verwarmd. Een dozijn rotte, gebroken en stinkende eieren later, slaagt Leopold er eindelijk in om er eentje fatsoenlijk uit te broeden.
Jowi Schmitz, werkzaam als tv-redactrice bij Man bijt hond en (toneel)recensent voor onder andere NRC Handelsblad en TM, heeft in de persoon van Leopold een karakter neer weten te zetten waar je af en toe hartelijk om moet lachen, maar dat tegelijkertijd ook zorgt voor aanvallen van plaatsvervangende schaamte. Net zoals je eigenlijk altijd wilt grinniken om het onschuldige kind dat een vies woord roept, maar je kunt je beheersen omdat je weet dat het eigenlijk niet door de beugel kan. Leopold is in zekere zin ook nog dat kleine, naïeve kind dat de complexiteit van de werkelijkheid niet kan overzien.
Zo wil hij niets liever dan zijn liefde voor Marie laten blijken, maar als lezer zie je dat het hem, sociaal gemankeerd als hij is, simpelweg ontbreekt aan de geschikte middelen daartoe. Wanneer Marie hem bijvoorbeeld vertelt dat ze niet gelukkig is en eigenlijk altijd van iemand anders gehouden heeft, overlaadt hij haar wekenlang met grote bossen bloemen. Hij denkt op die manier de kreukels in hun relatie wel weer glad te kunnen strijken. Tegelijkertijd is hij totaal niet in staat om er met Marie over te praten. Hij is echter van mening dat hij oneindig veel liefde geeft aan de beide vrouwen in zijn leven, maar dat hij daar maar bar weinig voor terugkrijgt. Je zou het arrogantie kunnen noemen, maar bij Leopold is het eerder een extreme vorm van naïviteit en wereldvreemdheid. Dat maakt dat je onherroepelijk medelijden met hem krijgt.
Aandoenlijk is het dan ook wanneer Leopold ertoe overgaat om kippen te gaan houden. Op niet-alledaagse wijze broedt hij, als een soort menselijke couveuse, met alle zorg en liefde zijn eieren uit. Ondanks alle tegenslagen blijft hij stug volhouden, omdat de toekomstige kuikens voor hem nog de enige kans zijn om onvoorwaardelijk zijn ‘warmte’ en ‘liefde’ te kunnen delen. In zekere zin wil hij wraak nemen op zijn mislukte familieleven door als een ideale vaderfiguur voor zijn eieren te zorgen.
Als het moment bijna daar is dat de eerste kuikens tevoorschijn gaan komen, probeert Leopold een geschikt onderkomen voor ze te bouwen. Ook hierin faalt hij hopeloos. ‘Ondanks zijn perfect berekende tekening lijkt zijn hok in werkelijkheid nergens op.’ Deze ene zin weet het toch enigszins treurige leven van Leopold treffend te karakteriseren. Hij denkt alle touwtjes in handen te hebben en het klappen van de zweep te kennen, maar in werkelijkheid heeft hij geen flauw benul.
Jowi Schmitz heeft met Leopold een verrassende en originele debuutroman geschreven. Ze verwerkt haar thema op zeer onconventionele wijze waardoor het verhaal behoorlijk wat absurdistische trekken krijgt. Ondanks het feit dat ze iets teveel tijd uittrekt voor de mislukte pogingen van Leopold om een kuiken op de wereld te zetten, is het verhaal weloverwogen opgebouwd en blijkt de plot uiteindelijk sterk in elkaar te steken. Vooral de stijl is een speciale vermelding waard. In een staccato ritme weet ze je met korte, doeltreffende zinnen de rationele belevingswereld van Leopold ongemerkt binnen te loodsen. En eenmaal daar is er geen weg meer terug.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
