Gijs IJlander
ALVB
(2005)
L.J. Veen
317 pagina's
€ 19.95
ISBN 9020405330
oordeel
(3/5)
andere recensies
Steriele maatschappijkritiek
door Steven de Moel, 29 augustus 2005
ALVB is de elfde roman van IJlander (pseudoniem van Gijs Hoetjes, 1947). Voorheen voerde hij daarbij nog zijn voornaam, maar als reactie op AFTh en Nance heeft IJlander mogelijk besloten tot een krachtiger merknaam.
IJlander beschrijft in negen hoofdstukken ongeveer negen maanden uit het leven van het gezin Ipema. In de proloog wekt hij de indruk dat het kennelijk ongelukkige gezin Ipema zich slechts in weinig onderscheidt van een gezin dat gewend is geraakt aan zijn geluk. Je verwacht dan een scherp verhaal, met geciseleerd klein leed. Maar in ALVB is het leed niet klein en is IJlander zelden scherp of subtiel genoeg om een bijtende satire aan de gang te houden.
Allard Ipema is een succesvol gynaecoloog, zijn vrouw Jennifer een drooggevallen kunstenaar, en Femke hun 15-jarige dochter, die zich vol overgave afzet tegen het liefdeloze huwelijk van haar ouders. Er was ooit een tweede zwangerschap, maar Allard kon niet voorkomen dat die onverwacht eindigde in een miskraam.
Het verhaal wordt afwisselend verteld vanuit de drie hoofdpersonen, maar met enige nadruk op Allard en het kunstproject dat hij begeleidt. Dit project is de katalysator en vormgever (negen maanden!) van het verhaal: een narcistische blanke kunstenares laat zich in het openbaar bezwangeren door een zwarte man, een nakomeling van slaven. Hun kind zal dan symbool staan voor een nieuwe verbroedering. Maar wel met een interactieve tv-show natuurlijk. Het project loopt echter uit de hand; het trekt de negatieve en agressieve aandacht van extreemrechts en de antiabortusbeweging – waar Allards secretaresse in het geheim deel van uit blijkt te maken. Ook zijn vrouw en dochter keren zich van hem af en zijn collega’s verwijten hem onprofessioneel en onethisch gedrag. Zijn baan staat op het spel. Maar Allard krijgt er een forse vergoeding voor, en geld is belangrijk voor hem.
In de keuze van gebeurtenissen die de familie treffen heeft IJlander geen maat weten te houden; de onwaarschijnlijke gebeurtenissen volgen elkaar in rap tempo op. Als Jennifer haar jarenlange huwelijksonvrede ontvlucht en in de armen van een gelijkgestemde Duitse Juttika bevrijding denkt te hebben gevonden, krijgen ze op de terugweg van een spiritueel weekend een auto-ongeluk:
‘Na niet veel langer dan een week was Juttika voldoende hersteld om naar huis te worden vervoerd. De gebroken wervel was gefixeerd, de operatiewond genezen, van verder herstel kon geen sprake zijn, nu kwam het erop aan zo goed mogelijk te leren leven met een verlamd onderlichaam. Juttika liet zo weinig mogelijk merken van haar pijn en verdriet. De geest was belangrijker dan het lichaam, vond ze, en haar geest was sterk, dat zou nu wel blijken. Had ze het niet uitstekend gepland, zei ze, om na jarenlang alleen te hebben geleefd precies op tijd een verzorgster in huis te hebben genomen? Jennifer kon er niet om lachen. De vrijheid die ze de afgelopen maanden had ontdekt en die zich tijdens hun recente spirituele reis nog verruimd had, werd ingrijpend ingeperkt.’ (p. 303)
Ook Femke blijft in de negen maanden weinig bespaard. Aan het begin is ze een te dikke, ietwat naïeve puber met boulimia en ouderafkeer. Na uit schaamte voor haar vader en het kunstproject waar hij aan werkt te zijn weggelopen van huis, zich letterlijk stigmatiseert met tatoeages en littekens, zich laaft aan drank en drugs, zichzelf dwingt tot het zien van dierenmishandeling en een toevallige verkrachting, komt ze na negen maanden weer thuis waar ze probeert zelfmoord te plegen. Maar ze wordt gevonden en gered door Allard. Die ze vervolgens alleen achterlaat om in te trekken bij Jennifer en Juttika.
Aan het einde van het verhaal gekomen heeft de lezer weinig inzicht gekregen in wat er omgaat in de personages, waardoor ze wat bloedeloos blijven. Ze zijn allemaal in verwarring, maar alleen bij Allard wordt duidelijk waarom. IJlander schrijft doorgaans soepel, maar zijn spectaculaire verhaal krijgt toch niet de bevlieging die het nodig heeft. Het is absurdisme zonder humor, satire zonder venijn.
Allard lijkt ook de enige te zijn die zich continu staande heeft weten te houden, steunend op zijn in waarde gestegen aandelenportefeuille. En gek genoeg is het vervliegen van die winsten ongeveer het enige onheil dat uitblijft. Is dat ook de boodschap van IJlander, dat kunst toch minder blijvend is dan de zinspreuk doet vermoeden? En wat is kunst eigenlijk? In ALVB blijkt die blijvende aard in ieder geval niet, en daarmee bewerkstelligt IJlander voornamelijk dat na lezing de vraag resteert hoe blijvend dit boek zal zijn.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
