Louis Ferron
Niemandsbruid
(2005)
De Bezige Bij
253 pagina's
€ 18.50
ISBN 9789023417644
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Schaduwbestaan
door Maarten Rommens, 5 oktober 2005
26 augustus van dit jaar overleed de schrijver Louis Ferron. Niemandsbruid is zijn laatst verschenen roman. In Niemandsbruid wordt het levensverhaal van Adčle Schopenhauer uiteen gezet. Adčle komt met haar moeder, doordat ze op de vlucht zijn voor het Franse leger, terecht in het Weimar van de ‘geheimraad’, oftewel het Weimar van Goethe. Hier sluit Adčle vriendschap met Ottilie. Geheel in de Romantische tijdsgeest vullen de dames hun dagen met wandelingen door de overweldigende natuur vol geroddel ‘Oeh’s’ en ‘Ah’s’. Tot de dag komt dat ze plotsklaps een gewonde Pruisische soldaat vinden in een grot.
Ferron heeft uiteraard gedegen vooronderzoek gedaan om dit fictieve leven van Schopenhauer te beschrijven (De naslagwerken die hij heeft gehanteerd staan zelfs vermeld achter in het boek). Met oprechte interesse in de Duitse cultuur schildert hij een vrouw die letterlijk gedoemd was en excelleerde in onvermogen om uit de schaduw van haar broer en vriendinnen te treden. Het leven treedt ze zwartgallig en negatief tegemoet, wat zich uit in het knippen van silhouetten. Achteraf blijken deze knipsels meer betekenis in zich te herbergen dan de maakster ervan zelf vermoedde: ‘Het zwart dat ik, tegen het zonlicht heb uitgeknipt … het was het hermetisch zwart van de onwetende.’
Het woord ‘lijden’ neemt Adčle, en anderen als ze over Adčle spreken, vaak in de mond. Zo is Niemandsbruid doorspekt met verwijzingen naar Goethe en wordt zijn Werther meermalen genoemd. Het lijden ziet Adčle zelf als een onoverkomelijk iets. Mannen heeft ze in haar leven toegelaten. Doch ze heeft ze nooit echt een kans kunnen geven. Niet meer na die eerste keer met haar Pruisische held. De jonge Adčle zoekt na een intiem samenzijn met soldaat Heinke wanhopig liefde bij haar broer Arthur met wie ze een wonderbaarlijke verhouding heeft. Was het haar kloeke soldaat of haar troostende broer die haar bezwangerde? In een brute scčne wordt de vrucht door de geheimraad zelf weggenomen. Verminkt in hart en ziel moet de jonge vrouw in de rol van eeuwig slachtoffer verder door het leven… De toenadering die ze tot haar twee hartsvriendinnen, eerst Ottilie en later Sibylle, zoekt wordt in haar beleving niet volledig genoeg beantwoord. Tegen beter weten in volgen er nog wat korte romances, want ‘Als men zich al niet aan een vrouw kan warmen, dan desnoods maar aan een man.’ Toch heeft ze zich dan al voor iedereen afgesloten en draagt ze haar lijden in stilte.
Tijdens het huwelijk van Ottilie met de zoon van de geheimraad komt Adčle tot het inzicht van het onafwendbare:
‘Ik ben niet meer dan het product van wat anderen in mij willen zien. Welke salto’s je ook gemaakt mag hebben, welke pirouettes ook gedraaid om je grote voorbeelden in originaliteit te overtreffen. Met alle macht wil je het beeld dat anderen van je hebben, ook al denk je dat het je zelfbeeld is, opnieuw boetseren.’
Zeker een boek dat de aanbeveling verdient. Niet alleen omdat Ferron in een gestileerd taalgebruik de tijdsgeest weergeeft van het denken van een vrouw op het breukvlak van een tijd, maar ook omdat herlezing meer inzicht verschaft in het complexe karakter van Adčle. (Jawel, ik heb Niemandsbruid een tweede keer ter hand genomen!) Dit is wat het onderscheid maakt tussen een goed verhaal en literatuur en Niemandsbruid is literatuur in de puurste zin van het woord.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
