Willem Jan Otten
Specht en zoon
(2005)
Van Oorschot
144 pagina's
€ 12.50
ISBN 9789028240377
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Trouw
Reformatorisch Dagblad
literairnederland
Boekgrrls
Boekentaal
Friesch Dagblad
Pratend schilderij tussen leven en dood
door Mark Ponte, 12 oktober 2005
Was het jarenlang de gewoonte in de Nederlandse literatuur om de christelijke roots van je af te schrijven, tegenwoordig bekeren allerlei schrijvers zich, in navolging van Gerard Reve, juist tot het geloof. Sprekende voorbeelden hiervan zijn Willem Jan Otten en zijn vrouw Vonne van der Meer. Maar waar Van der Meer vorig jaar een roman met allerlei pseudo-religieuze theorietjes presenteerde, schreef Otten een zeer onderhoudende roman over de thema’s (tussen) leven en dood. Hoe overleef je als lezer zo’n religieus geïnspireerde roman, geschreven vanuit een uiterst gewaagd perspectief?
Je zou met Nabokov kunnen zeggen dat in een roman een nieuwe wereld gecreëerd, geschapen moet worden. De auteur, de kunstenaar is een schepper. In Specht en zoon vertelt een schilderij het verhaal van zijn eigen schepping, dat nauw verweven is met het leven en de beleving van zijn schepper. Overal in de roman klinkt de wens door van het schilderij (het ding, zoals de schilder Felix Vincent elk van zijn schilderijen noemt) om van betekenis te zijn, om tot leven te worden gewekt, om te bestaan. ‘Als het mij lukt om Singer voor jou te laten leven, zal het zijn alsof jij naar het leven hebt gewerkt. Hoe kan Singer dan nog dood zijn,’ zegt de opdrachtgever van het schilderij Valery Specht.
Felix, door het vertellende schilderij ‘schepper’ genoemd, die eerder altijd naar het leven werkte (‘als het niet naar het leven is, dan is het niets’), ziet zich ineens voor de taak gesteld een dood mens tot leven te wekken in een schilderij. En komt terecht in een wereld op de scheidslijn tussen leven en dood.
Die dood ligt in deze roman overal op de loer: de stervende opdrachtgever die met een schilderij zijn (al dan niet) gestorven zoon Singer tot leven wil wekken. Het kind dat schepper tot leven moet schilderen, dat zijn eigen artistieke of morele dood dreigt te worden. Het kind dat hij verwekt heeft, dat de dood van zijn vrouw dreigt te veroorzaken. Een oude geliefde, die nu als verslaggever over lijken gaat voor een goed verhaal. Normaliter dode materie die aan het vertellen slaat, maar dan zelf toch weer de dood op een brandstapel in de ogen ziet.
Dit lijkt een beetje veel dood voor een relatief dun boekje, maar dat valt wel mee. Los van het feit dat het uiteindelijk mee lijkt te vallen met het aantal stervenden in het boek, zorgt juist die overal op de loer liggende dood voor een beklemmende spanning in de roman. Een noodzakelijke spanning, noodzakelijk om je aandacht vast te houden bij het levensverhaal van een ‘ding’. Het perspectief van een schilderij is gewaagd en moet dan ook goed in elkaar zitten wil je het accepteren. Dat Otten zich dit maar al te goed realiseert, blijkt wel uit de openingszinnen van het boek: ‘het loopt tragisch met mij af’ en even later ‘hij komt me halen, het kan niet anders of ik word in het vuur geworpen’. Het schilderij zegt het zelf: ‘Ik vertel dit nu al, anders sluit u zodra u begrijpt wie ik ben dit boek.’
Eigenlijk vroeg ik mij in eerste instantie af, of dit verhaal niet te goed in elkaar zit. Moet een schrijver zijn nieuwe wereld zodanig dichtgetimmerd scheppen, dat er maar weinig ruimte voor interpretatie overblijft? Maar al namijmerend en terugbladerend in het boek, krijg je een steeds beter begrip van deze pasgeschapen, kloppende wereld, die al meer dan genoeg stof tot nadenken geeft.
Ook de religieuze verwijzingen zijn niet storend maar eigenlijk vanzelfsprekend, ze geven het boek juist meer betekenis: een schepper die een wereld maakt, die mensen opnieuw tot leven wekt, zelfs een einde met een echte piëta. Specht en zoon is een zeer geslaagde poging om in een roman een nieuwe wereld te scheppen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
