Bernlef
De onzichtbare jongen
(2008)
Querido
192 pagina's
€ 7,50
ISBN 9789041300515
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
elders op recensieweb
recensie van Hoe van de trap te vallen
Bernlef herschreef prozadebuut
recensie van Een jongensoorlog
Gestolde levens met fijne pen vastgelegd
recensie van Op slot
recensie van Hersenschimmen
recensie van Op slot
Een zwijgzame boerenzoon die een beetje piano kan spelen
recensie van De pianoman
De rode droom overbrugt vele kilometers
recensie van De rode droom
Schaduwjury: Verbazing troef, verwondering wint
opiniestuk
andere recensies
Het onzichtbare blijft
door Bianca van Zundert, 22 november 2005
‘Een deel van de wereld is onzichtbaar, zei Max. Maar wel te berekenen, in cijfers uit te drukken, in kaart te brengen. Dat deel interesseerde hem. Hoe je het onzichtbare zichtbaar kon maken door middel van getallen en berekeningen. Zijn ogen straalden vertrouwen in de wetenschap uit. Maar van atletiek begreep hij niets, al werd die activiteit ook in cijfers, in metingen uitgedrukt. Dat zijn alleen maar resultaten achteraf, zei hij met iets van minachting in zijn stem. Als alles voorbij is. Niet de prestatie zelf.’
Wouter van Bakel en Max Veldman zitten in de jaren vijftig samen op school in Amsterdam-West. Max is een stille, intelligente jongen die een passie heeft voor cijfers en, vooral, voor de wind. Hij wil de wind vastleggen in berekeningen, het onzichtbare vangen in cijfers. Max is een natuurkundetalent en wordt algauw de beste leerling van de school. Intussen droomt Wouter ervan de 100 meter in minder dan elf seconden te lopen. Deze zeer verschillende jongens raken bevriend. Ze begrijpen veel van elkaar niet en zwijgen vaak als ze samen zijn, maar toch ontstaat er een hechte band tussen hen. Als ze van school gaan, verliezen ze elkaar echter uit het oog. Wouter wordt in beslag genomen door zijn atletiektraining en Max verhuist ineens, zonder bericht achter te laten.
De hardloopcarričre van Wouter komt tot een abrupt eind als hij op de Olympische Spelen verstijft van de zenuwen op het moment dat hij de 100 meter moet lopen. Als Wouter jaren later in een revalidatiekliniek belandt vanwege een mysterieuze spierziekte, ziet hij Max weer: in de tuin van de nabije psychiatrische inrichting. Max is daar opgenomen omdat hij niet meer kon functioneren in de samenleving. Hij praat met Wouter, maar verder met niemand. Hij heeft zich teruggetrokken in een steeds kleinere wereld, waarin hij geobsedeerd is geraakt door het achterhalen van wat hij noemt de ‘wet van Beaufort’, naar de man die de windkrachten optekende in een schaalsysteem. Zijn kamer hangt vol thermometers waarmee hij het systeem van de windstromen wil doorgronden. Er valt niet meer normaal met hem te praten. Wouter schrikt van de persoon die zijn jeugdvriend geworden is.
Als Max overlijdt en Wouter weer contact krijgt met diens vader, komt hij steeds meer te weten over Max’ familieachtergrond en de redenen waarom hij zo eenzaam was en zich ook als een eenling gedroeg.
De nieuwe Bernlef gaat over vriendschap. Ook al groeien Wouter en Max uit elkaar en verliezen ze elkaar een tijdlang helemaal uit het oog, als ze elkaar later weer zien en elkaar zelfs nog minder begrijpen, beseffen ze ook dat ze echte vrienden waren en dat ze allebei nooit meer zo’n vriend zullen hebben. De onzichtbare jongen gaat ook over dromen en teleurstelling. Wouter en Max waren als jongens allebei op een bepaalde manier zeer veelbelovend en bij allebei liep het leven anders dan verwacht.
Twee bekende thema’s van Bernlef die ook in dit boek weer terugkeren zijn het geheugen en de waarneming. Max ziet alles in zijn omgeving heel scherp en kan niets vergeten. Hij vertelt Wouter dat hij geen bril meer draagt omdat hij alles te goed zag en daar hoofdpijn van kreeg. Bovendien kan hij zich allerlei details uit het verleden exact herinneren en ook dat wordt hem een gegeven moment te veel. Ook Wouter leert in de periode van revalidatie, wanneer hij zich slechts heel traag kan voortbewegen, om heel goed naar dingen te kijken. Maar omdat hij datgene wat hij ziet wel van zich af kan zetten, heeft hij er verder geen last van.
Het verhaal wordt chronologisch verteld, met aan het begin van ieder hoofdstuk een paragraaf waarin de alwetende verteller zich richt tot de hoofdpersoon, Wouter van Bakel, vanuit wiens perspectief we het verhaal te zien krijgen. Het verhaal is goed opgebouwd, zit vakkundig in elkaar. Wat ik erg mooi vond was het verhaal dat Max in het begin van het boek aan Wouter vertelt over een man die zichzelf onzichtbaar had gemaakt en dat niet meer ongedaan kon maken: hij wordt door zijn dorpsgenoten als een monster gezien en ze vermoorden hem. Als hij dood is wordt hij stukje bij beetje weer zichtbaar. Voor Wouter is Max die onzichtbare man: Max is voor Wouter altijd moeilijk te doorgronden geweest, heeft altijd iets onbegrijpelijks gehad. Maar als Max overlijdt komt Wouter toch nog meer over zijn jeugdvriend te weten.
Ondanks het feit dat het allemaal goed in elkaar zit en de wat onbeholpen vriendschap tussen de twee jongens ontroerend beschreven wordt, mis ik iets in De onzichtbare jongen. Misschien komt dat doordat hoofdpersoon Wouter wat op afstand blijft doordat hij zo vriendelijk, nuchter en normaal is. Hij reageert vrij gelaten op alles in zijn omgeving, wordt nooit eens echt boos of laat verdriet zien.
De nieuwe Bernlef blijft op de een of andere manier niet hangen; het is een boek dat prettig leest, mooie thematiek bevat, maar zodra het uit is, is het ook vrij snel uit je gedachten. Zo blijft het slechts veelbelovend, zoals de levens van Bernlefs hoofdpersonen. De contouren van De onzichtbare jongen worden onthuld, het hart wordt niet geraakt. Een goed verhaal, meer niet.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
