Ditte Mensink
Het alziende oor
(2005)
Nijgh & Van Ditmar
174 pagina's
€ 14.90
ISBN 9038849478
oordeel
(4/5)
andere recensies
De gewelddadige uitdaging van een schilderij
door Gitta Timmers, 8 december 2005
Aanvankelijk was Ditte Mensink (1965), regisseur en documentairemaakster van onder andere de film Tussen tasten en weten, in 2000 bekroond met de Philip Morris Kunstprijs, en de documentaire Een kamer met uitzicht, van plan om een radiodetective te schrijven. Niet tevreden over het scenario besloot zij het verhaal uit te schrijven in proza.
Na tien maanden schrijven was het manuscript Het alziende oor klaar, maar toen wist Mensink eigenlijk niet meer wat ze er mee moest doen; van de radiodetective was ze afgestapt en in een filmscript zag ze geen heil. Ze stuurde het uiteindelijk naar een aantal uitgevers en het manuscript werd haar debuutroman.
De hoofdpersoon in Het alziende oor is Tania Kalling. Zij heeft een absoluut gehoor; door de aangeboren aandoening hyperacucis reageert zij sterk op zachte geluiden en hoge tonen die voor een normaal mens nauwelijks hoorbaar zijn. Na een eenzame jeugd, waarin zij overspoeld wordt door geluiden en dingen hoort die zij niet begrijpt of waar ze nog niet aan toe is, wordt haar leven een stuk aangenamer als ze bij oorspecialist Stam terecht komt, die haar traint in het specifieke luisteren.
Het is in de wachtkamer van dokter Stam waar Tania Tessa, Stams dochter, voor het eerst ziet. Jaren later ontmoeten ze elkaar weer in een museum waar Tessa als restaurator werkzaam is. Kort daarna leest Tania het overlijdensbericht van Tessa’s vader in de krant en legt zij opnieuw contact.
Van een afspraak komt het niet, want in het Uffizi-museum in Florence wordt een aanslag gepleegd op het bijna vierhonderd jaar oude schilderij Judith onthoofdt Holofernes van de schilderes Artemisia Gentileschi. De hele kunstwereld staat op zijn kop. Meesterrestaurator Tessa moet onmiddellijk naar Florence om samen met haar leermeester Giuseppe Tavernese het zwaar gehavende doek te redden. Tania stelt voor met haar mee te gaan. Als geluidstechnicus wil zij het restauratieproces vastleggen en ‘een wereld die hoofdzakelijk zichtbaar is in al haar nuances in geluid vangen’.
In Florence is intussen een Albanese schoonmaakster opgepakt. Volgens de kranten zou zij het schilderij uit politieke motieven hebben vernield. Maar al snel wordt de vrouw weer vrijgelaten, omdat er teveel vragen onbeantwoord blijven. Terwijl Tessa en Giuseppe koortsachtig doorwerken aan het herstel van het schilderij, gaat ook Tania op onderzoek uit; van een stille getuige verandert zij langzaam maar zeker in een felle betrokkene.
Is het de uitdaging die van het gewelddadige schilderij uitgaat? Heeft het schilderij zijn eigen lot niet kunnen ontlopen? Of is het de zeventiende-eeuwse schilderes zelf die tot meer dan de verbeelding spreekt?
Tania ervaart wat haar gehoor werkelijk voor haar betekent. In de restauratiewereld waar alles draait om verblindende schoonheid, zichtbaar met het oog, is zij in staat de waarheid over de vernieling van het schilderij niet te zien, maar te horen…
Het alziende oor is een spannende roman. Het lukt Mensink om de lezer kopje onder te laten gaan in de bijzondere, afgesloten wereld van de kunstrestauratoren. Door haar grondige research worden niet alleen de technische en ethische kanten van het restauratievak belicht, maar weet zij op knappe wijze feiten en fictie met elkaar te verweven. De Romeinse schilderes Artemisia Gentileschi (1593-1653) was de eerste belangrijke vrouwelijke schilder. Behalve door haar artistieke talenten werd zij bekend door het in 1612 gevoerde proces tegen haar leermeester Agostino Tassi, die haar zou hebben verkracht. Het in 1613 voltooide doek Judith onthoofdt Holofernes, waarvan de gruwelijkheden zouden duiden op de wraakfantasieën van Artemisia over Tassi, werd gemaakt in opdracht van een invloedrijke Toscaanse familie, die het later aan het Uffizi-museum in Florence schonk, waar het nog steeds hangt.
Wat zeker ook bijdraagt aan de opbouw van de spanning is het observatievermogen van de debuterende schrijfster. Op gedetailleerde wijze presenteert zij de belangrijkste ingrediënten van het verhaal: van de bloeddorstige voorstelling op het schilderij, de toegebrachte beschadigingen, de technische handelingen die Tessa en Giuseppe verrichten als zij het schilderij herstellen tot de werkwijze van Tania… alles wordt met een rustige precisie geschetst. Alsof Mensink deze onvervalste thriller alsnog vastlegde op film.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
