Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

nieuwste recensies

De geschiedenis van een ontnuchtering

door Max Gortzak, 1 april 2006

Berend Bepol, de hoofdpersoon uit De nieuwe man, is een scheepsbouwer uit de buurt van Appingedam. Hij is zowel scheepsbouwer als filosoof, een sociaal voelende man, hartelijk en altijd klaar voor een praatje. Die laatste eigenschap staat de hele roman centraal.
Voor zijn meesterknecht Niesten heeft Bepol ook alles over: het vooruitzicht van een partnerschap, zijn dochter Ilse, een nieuw huis, hij biedt hem alles waarvan hij denkt dat het de toekomst van Niesten kan veiligstellen.

De nieuwe man vertoont overeenkomsten met eerdere werken van Thomas Rosenboom, zoals Publieke werken uit 1994, waar de auteur in 1995 de Libris literatuurprijs voor kreeg. Thomas Rosenboom heeft in Aanvallend spel, een bundel lezingen die hij in 2001 hield in Groningen, duidelijk zijn literatuuropvatting naar voren gebracht. In zijn romans is er altijd sprake van een hoofdpersoon die zich, vooral tegenover lager geplaatste personages, groter voordoet dan hij werkelijk is. De hoofdpersoon wil ondergeschikte personages imponeren en streeft een doel na, vervolgens maakt hij een beoordelingsfout en wordt het doel voorbijgestreefd. Hierna raakt het hoofdpersonage in een uitzichtloze situatie en is er geen weg meer terug op het moment dat het fout gaat, het hoofdpersonage gaat zo aan zijn doel ten onder. De nieuwe man is zeer duidelijk volgens deze literatuuropvatting, die overigens overeenkomsten vertoont met die van Willem Frederik Hermans, geschreven.

Niesten is, in tegenstelling tot zijn schoonvader, een immer zwijgende man, die weliswaar harder werkt dan alle andere mannen (omdat zijn slagen harder klinken lijkt hij dichterbij, en dat vindt Bepol altijd een erg fascinerend gegeven), maar vooral in het begin door Bepol wordt gevreesd door zijn lengte, zwijgzaamheid en duistere blik. Bepol vertrouwt Niesten in het begin daarnaast juist heel erg, ook omdat hij diens vader heeft gekend en deze ook een zeer betrouwbare man was.En al gaat de vrees weg, het beeld blijft. Als Niesten dan vervolgens trouwt, aanvankelijk geheel op aandringen van Bepol, met Ilse, komt daarbij de constante klacht over Niestens ondankbaarheid. Die beide negatieve beelden komen echter zo vaak terug, en de nadruk wordt er ook door de schrijfstijl van Rosenboom zodanig opgelegd, dat het resulteert in een opeenhoping van steeds maar dezelfde feiten en gedachten. Dat wordt ook nog eens versterkt door de filosofische stijlfiguren die de ondergang van Bepol extra benadrukken. Het taalgebruik van Rosenboom is in die zin wel functioneel, maar omdat hij er te sterk de nadruk op legt is het eigenlijk allemaal nogal vanzelfsprekend, er hangt een beladen sfeer, het moet allemaal wel fout gaan. Geheel in overeenstemming met de literatuuropvatting van Rosenboom, maar niet meer oorspronkelijk.

Ilse is eigenlijk verder een nutteloos personage, dat alleen door de auteur geschapen lijkt om de voortdurende ondankbaarheid van Niesten tegenover zijn schoonvader te benadrukken. Hetzelfde geldt, in mindere mate, voor de vrouw van Bepol. Met haar dochter reist ze om de zoveel tijd weg naar een tante in Groningen, en laat Bepol met zijn filosofische gedachten en toekomstplannen achter op zijn werf. Soms reist ze zelfs weg zonder haar man vantevoren te waarschuwen, momenten waarop Bepol zich alleen voelt en troost zoekt bij Niesten. Als Niesten niet weg is naar ‘zijn Duitse vrienden’, wordt hij een onderwerp van obsessie voor Bepol.

Dan komt Niesten terug met een order van een Duits bedrijf voor een moderne zeesleper. Dit moment betekent de ommekeer in het boek, waar Bepol met een foute beslissing zijn doel voorbijstreeft en in een uitzichtloze situatie terechtkomt. De voorgaande tijd van recessie betekende namelijk weinig werk voor Bepol, maar toch laat Bepol Niesten dit project uitvoeren in een naastliggend weiland, waar geen goede helling is om het schip in het water te krijgen. Gedurende het vorderen van de bouw groeit ook Bepols wantrouwen, wat wordt versterkt door het groeiende besef van wat de Duitse order werkelijk inhoudt. Mochten ze het schip niet op tijd afleveren, dan zou dit Bepols faillissement betekenen.

Waar Publieke werken nog diepgang en afwisseling had, door de alternerende vertelwijze tussen de twee hoofdpersonen, heeft De nieuwe man die niet. In Publieke werken was Rosenboom terughoudender, minder expliciet waar het het benadrukken van de essentie betrof. En dan lijken de hoofdpersonages en de plots in de romans van Rosenboom ook nog zodanig op elkaar dat De nieuwe man, een herhaling van stappen, als literair werk niets toevoegt aan het oeuvre dat hij bekroonde met zijn meesterwerk uit 1994.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Dit artikel is geprint van Recensieweb - www.recensieweb.nl.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.