Arjaan van Nimwegen
Huisgenoten
(2006)
Wereldbibliotheek
256 pagina's
€ 15.90
ISBN 9789028420922
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Niemand heeft het begrepen
door Erik de Bruin, 22 augustus 2006
Arjaan van Nimwegen (1947) is een man van vele ambachten. Hij is vertaler, (biliofiel) drukker, recensent en schreef gedichten onder het pseudoniem Arie Niemeijer. Hij schreef verhalen voor Maatstaf, De tweede ronde en Hollands maandblad. Bij Wereldbibliotheek verschenen van hem de romans Van Tol kijkt om (2002) en Welkom thuis (2003). Beide boeken hadden als hoofdpersoon een maatschappelijke outcast, respectievelijk een verbitterde zestiger die in het weekend op zijn mongoloïde kleinzoon past en een ondertitelaar van pornofilms. Zijn nieuwe roman Huisgenoten (2006) zet de traditie voort, met als verschil dat het nu niet om één randfiguur gaat, maar om een huis vol.
Het oude pand dat in deze roman centraal staat wordt bewoond door een zestal bewoners: de bejaarde Jagersman, moeder Julie, vader Johan, de zusjes Anne en Emma en asielzoeker Níjola. De verhoudingen tussen de bewoners zijn troebel. Jagersman heeft het huis geërfd van zijn moeder, maar omdat hij zichzelf niet kan – of wil – onderhouden heeft hij een jong gezin in huis heeft genomen dat van zijn woning gebruik mag maken zo lang hij maar door de gezinsleden wordt verzorgd. Het is vooral Julie die zich over de vunzige, oude, uit alle gaten van zijn lijf riekende baas ontfermt, zijn onderbroeken wast en zijn bevlekte lakens verschoont. Julie werkt verder als vertaalster van goedkope damesromannetjes en smacht zelf ook naar passie. Haar man Johan geeft haar die niet. Hij is een wrokkige, jong invalide geraakte amateur-historicus die zich stort op het onderzoeken van de fundamenten van het huis. Julie en Johan hebben twee kwelgeesten van dochters die zichzelf als ‘gothic’ bestempelen en op een voodoo-achtige manier het huis en zijn bewoners menen te begoochelen. Ten slotte is er Níjola, de vluchteling uit het land waar geen oorlog meer is, maar die zich heeft aangesloten bij het verzwakkende bevrijdingsfront in ballingschap. Als een moderne madame Bovary ziet Julie in hem de exoot die haar uit haar alledaagsheid kan verlossen.
Huisgenoten is een roman van onvervulde verlangens en het wederzijds misgunnen van ieder levensgeluk. Het huis en de huisgenoten staan natuurlijk voor ‘overal’ en ‘iedereen’ en zo wordt de roman er eentje waarbij het moeilijk is niet zelf bij de pakken neer te gaan zitten en te denken dat alles uiteindelijk tóch geen zin heeft. Iedereen in het boek zwelgt in lamlendigheid en doet geen enkele poging daaraan te ontsnappen. Dat is knap natuurlijk, maar op den duur ook knap vervelend.
Als vertelling is Huisgenoten vooral de moeite waard omdat de hoofdstukken kort zijn en in vertelperspectief voortdurend heen en weer springen van bewoner naar bewoner en zo duidelijk inzicht geven in de interactie tussen de personages – interactie, want contact is het niet meer te noemen. Iedere bewoner is erop uit het leven van de ander zo onaangenaam mogelijk te maken of doet dat zonder zich daar bewust van te zijn. De temperaturen lopen daardoor tot koortsachtige hoogtes op. Het boek speelt zich dan ook midden in een ondraaglijke hittegolf af, die maar boven het huis blijft hangen. De enige plaats waar beschutting te vinden valt is binnen.
Er hoeft maar íets te gebeuren of de bel barst. Dat gebeurt ook: Jagersman overlijdt. Even is er rust, maar met de dood van de ‘huisvader’ vervalt ook het verblijfsrecht van zijn surrogaatfamilie. Alle sociale bindingen verschuiven en de hel breekt los. Voor de lezer wordt de sfeer in het boek overigens iets meer ontspannen, want de steeds maar dreigende en zorgvuldig opgebouwde spanning komt eindelijk tot een eindpunt. Dit zootje mensen rolde op weg naar een onvermijdelijke afgrond en je bent blij dat ze eindelijk de rand bereikt hebben om onherroepelijk ten val te komen.
En gevallen wordt er, keihard. Aan het eind van het boek is er niemand meer over. Van Nimwegen heeft een boek geschreven dat zich als een teek in je huid nestelt. Zijn zinnen zijn vervelend en sluiten precies aan bij het taaleigen van de personages. Tergend is bijvoorbeeld de manier waarop Níloja door iedere huisgenoot wordt gewezen op het weglaten van woorden in pogingen goed Nederlands te spreken. Als de onvermijdelijke seksscène tussen Nílola en Julie heeft plaatsgevonden en ze er beiden achter komen dat ze naar iets anders, hogers verlangden en Níjola huilend opmerkt dat ‘zij niet begrijpt’, horen we Julie: ‘Het, dacht Julie, je begrijpt hét niet.’ Zo’n zin vat samen en beeldt meteen de essentie van het hele boek uit. Niemand heeft het begrepen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
