Judith Visser
Tegengif
(2006)
Passage
290 pagina's
€ 16.90
ISBN 9789054521587
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
andere recensies
Opeens heb je het, je wordt hoer!
door Judith Mulder, 29 oktober 2006
Wat doe je als je vriend blijkt vreemd te gaan met een ‘dikke papgriet’ en je ze op heterdaad betrapt in je bed? Als de roze wolk waarin je leeft blijkt te bestaan uit een geliefde die je vanaf de eerste dag van je relatie bedriegt met talloze anderen?
Het overkomt de negentienjarige Kimberley in Tegengif, de debuutroman van Judith Visser. Kim kan dit bedrog natuurlijk niet verkroppen; dit overspel vraagt om een reactie. Om haar walging voor op seks beluste mannen voor eens en altijd de kop in te drukken en om toekomstig hartzeer te voorkomen, gaat zij op zoek naar een walging die zo sterk is, dat deze altijd werkzaam zal blijven als tegengif tegen de liefde. Concreet gezegd besluit zij zich te gaan prostitueren. Deze extreme, radicale en vooral onbegrijpelijke keuze – om de prostitutie in te gaan omdat je vriend blijkt vreemd te gaan – is erg zwak uitgewerkt. Vooral omdat de kwaadheid danwel gekwetstheid van Kim nergens geëxpliciteerd wordt.
Wat zij wel geeft, is een ontluisterende kijk in de wereld van bordelen, callgirls en privéclubs. Deze tocht door de wereld van de betaalde seks deed al vóór de verschijning van dit boek veel stof opwaaien in hoerenlopend Nederland. Want vooral het leven op Bergweg 219b, een privéclub in Rotterdam, wordt op onthullende en expliciete wijze beschreven (Visser heeft hier zelf research gedaan en putte uit real-life ervaringen van deze dames) en veel mannen waren bang op deze manier ontmaskerd te worden. Dit is echter geenszins de pretentie van de auteur geweest. Eerder heeft zij een realistisch verhaal neer willen zetten.
‘Het bed kraakte eentonig de seconden weg. Met mijn ogen dichtgeknepen en mijn kaken stijf op elkaar geklemd lag ik onder Scheve Hindoe. Een scherpe knoflookgeur druppelde vanuit zijn poriën op mijn huid en hing overheersend in de lucht. Door mijn wimpers keek ik omhoog. (…) Hij hijgde. Hij lag scheef. Op zijn met pigmentvlekken ontsierde gezicht lag een tevreden gloed en ik wist dat hij dit ritme vast kon houden totdat hij wist dat de tijd om was.’
Op het moment dat Kim, inmiddels werkend onder de naam Sandy, deze Hindoe tevreden kan stellen, zijn we al ruim honderd pagina’s verder. Want haar missie om tegengif aan te maken, ofwel zich te lenen voor betaalde seks, blijkt in de praktijk toch iets minder makkelijk dan gedacht. Het duurt even voordat zij de knop om kan zetten en zodoende hebben wij er, voordat zij in het huis op de Bergweg belandt, al een hele reis op zitten. Want Sandy doorkruist de sekswereld ongeveer net zo snel als wij het boek lezen, waarbij Visser in deze pageturner weinig aan de verbeelding overlaat. Alle zwetende, stinkende en vieze behaarde bezoekers worden tot in detail beschreven, alsook hun wensen over bondage, plas- en poepseks of toch liever een uurtje samen in bad. Naast deze inside-information volgen we het leven van de meisjes die dag na dag dit werk verrichten. De een om in haar levensonderhoud te kunnen voorzien, de ander omdat ze er werkelijk van geniet en een derde om dus tegengif aan te maken.
Juist in een boek dat pretendeert een inkijkje in deze wereld te geven, had ik iets meer diepgang verwacht. Want verder dan loze frasen als ‘ik ben bezig tegengif aan te maken’ en ‘mijn missie is begonnen’, komt Visser niet. Dit is jammer, want het verhaal is zo wel bijzonder oppervlakkig. Steeds weer lezen we over Kims weerzin tegen haar eigen optreden (maar het moet wel, anders kan ze immers geen tegengif aanmaken) in dit wereldje, en de grillen en wensen van haar klanten. Niet bijzonder enerverend. Een verhaallijn ontbreekt en ook de personages maken geen enkele ontwikkeling door.
Goed, op een gegeven moment heeft Sandy genoeg tegengif aangemaakt en haar missie is dus volbracht. Zij besluit haar werkzaamheden als hoer te beëindigen en haar ‘normale’ leven als Kim weer op te pakken. Maar heeft ze wel echt genoeg tegengif aangemaakt om toekomstig hartzeer te voorkomen? Plotseling maakt het kabbelende plot plaats voor een stroomversnelling van gebeurtenissen. De ene wending stapelt zich op de andere, waardoor het verhaal weliswaar verrassend, maar helaas vooral totáál ongeloofwaardig eindigt.
Deze slotalinea is een alternatieve slotalinea. Na de vele teleurgestelde tot ronduit boze reacties (waarschijnlijk afkomstig uit dit forum) hebbben we besloten de keus van Judith Mulder om de ontknoping van het boek in de recensie weg te geven hier te verantwoorden. Na deze uitleg volgt de gewraakte alinea.
Allereerst: we waarderen het zeer dat onze lezers in zo grote getale reageren op een recensie. We hopen dat vaker mee te maken, en niet alleen met negatieve aantekeningen – ook positieve kritiek kunnen we aan. Men mailde in hoofdzaak omdat men de keus van onze recensente afwees om de ontknoping weg te geven. Termen als ‘ongebruikelijk’, ‘ongepast’ en ‘not-done’ werden gebruikt, excuses en rectificaties werden gevraagd.
We vinden het weggeven van een ontknoping niet per definitie not done. In onze optiek moet een recensie informeren over een boek, en een oordeel daarover formuleren op basis van argumenten. Dat betekent dat lof of kritiek op stijl liefst met een citaat wordt ondersteund, opmerkingen over de plot hun basis hebben in de informatie over de plot die gegeven wordt. Judith Mulder heeft het nodig geacht haar kritiek op de plot en met name de laatste plotwending te illustreren met een samenvatting daarvan, en dat lijkt me juist. Had ze het bij de kwalificatie ‘bizar en ongeloofwaardig’ gehouden, dan had ze zichzelf aan geheel andere reacties blootgesteld: die van het geven van loze kritiek, van het niet onderbouwen van iets negatiefs. Anders dan de flaptekstschrijver heeft de recensent mijns inziens de plicht kritisch te zijn en het recht daarbij meer te onthullen dan de flaptekstschrijver zou doen.
Dat wil niet zeggen dat de recensent van dat recht gebruik moet maken. Bij het bespreken van een thriller als Maarten ‘t Harts Het woeden der gehele wereld is de clou zeer verrassend (wat niet wil zeggen dat het de logica van het verhaal tart, integendeel), en is het weggeven te vermijden. Luuk van Huet en ik schreven eerder dit jaar over de verfilming van dit boek, dat het ‘in al zijn complexiteit gereduceerd is tot een spelletje Cluedo waarvan je de afloop alleen niet kan raden in het geval van vergevorderde blindheid of Korsakoff’. Dat had er sterk mee te maken dat een deel van de clou in de eerste scènes van de film werd weggegeven.
Omgekeerd zijn er genoeg boeken die niet ‘ontknopen’, of waarbij het vertellen van de clou geen schade doet aan het leesplezier, dat immers mede steunt op stijl, informatiewaarde, moraal, om maar eens een paar elementen te noemen. Het is de taak van de recensent om het onderscheid te maken tussen de beide soorten boeken. Soms is dat niet eenvoudig, laat een boek zich niet zo maar indelen. Dan kan de recensent bij twijfel besluiten om een ander belang zwaarder te laten wegen: dat van een goede illustratie bij het kritische oordeel boven het niet verklappen van het einde.
Wij staan achter de keus die Judith Mulder gemaakt heeft; als u na deze verantwoording verder leest, kunt u het zelf beoordelen.
namens de redactie,
Daan Stoffelsen,
eindredacteur
Maar vanzelfsprekend is er, als Sandy genoeg tegengif heeft aangemaakt, een wending in het verhaal nodig. Zij besluit haar werkzaamheden als hoer te beëindigen en haar leven als Kim weer op te pakken. Maar wat er dan gebeurt, neemt wel heel bizarre en ongeloofwaardige trekken aan. Want Kim belandt via een omweg in een gezellig knus bed met onze ‘dikke papgriet’, waarmee het verhaal begon. En net als zij weer op een voorzichtig roze wolkje dreigt weg te drijven – toch niet genoeg tegengif aangemaakt? -, treft zij haar nieuwe liefde Martine weer aan met, jawel, hun beider ex-vriend. Zo, zijn alle personages in de finale clash toch nog mooi bij elkaar gekomen, wordt ze wederom gedumpt en realiseert ze zich nogmaals ‘dat seks bedrieglijk is’ en dat ‘ze niemand nodig heeft’. De cirkel is rond.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
