Sameer S. Mehendale
Zuid, noord-zuid, noord.
(2006)
Arbeiderspers
197 pagina's
€ 17.95
ISBN 9789029564106
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
andere recensies
Vervreemding in drie verhaaltjes
door Mark Ponte, 27 januari 2007
Drie verhalen op vier locaties, in Zuid, noord-zuid, noord – de tweede roman van Sameer S. Mehendale – wordt de lezer van hot naar her gesleept. Van een luxueus ambassademilieu ergens in Afrika, via de homoscene in een Europese hoofdstad naar een door burgeroorlog verscheurd ontwikkelingsland, om op het Noord-Europese platteland te eindigen. Helaas is het Mehendale niet gelukt om van de drie verhalen, zoals de ondertitel van het boek ons wil doen geloven, één roman te maken.
De in India geboren Sameer Mehendale (1961) is zelf een soort permanente migrant, niet alleen verhuisde hij al op tienjarige leeftijd uit Maharashtra (India) naar Nederland, momenteel woont hij afwisselend in Nederland en Frankrijk. Dit migrantenbestaan vindt zijn weerslag in zijn verhalen, die zich steeds op een andere plek op deze aardbol afspelen.
Allereerst zijn daar de stafleden en het lokale personeel van een ambassade in Afrika. Binnen de fysieke ruimte van het ambassadegebouw, leven deze groepen in een ouderwets-koloniale verhouding langs elkaar heen. Ze kijken naar elkaar, praten over elkaar, maar doen nooit iets met elkaar en dat terwijl de lezer wel doorheeft dat de belevingswereld van de verschillende personages zoveel overeenkomsten heeft.
Een beetje clichématig is het allemaal: de witte kijkt neer op de zwarte en de zwarte kijkt op tegen de witte. Mehendale lijkt ons vooral duidelijk te willen maken dat de verschillen niet in de werkelijkheid maar in de hoofden van de personages zitten. Zo ook in het tweede ‘verhaal’ over de succesvolle Mulder – een geadopteerde, zwarte, homoseksuele wielerfan – die zich niet meer thuis voelt in het wilde uitgaansleven in de grote stad. Mulder wil graag trouwen met zijn overspelige vriend, maar daar heeft hij geboortepapieren voor nodig. Om die papieren te bemachtigen moet hij eerst terug naar zijn door burgeroorlog geteisterde geboorteland. Een grote overgang vindt Mulder, maar schijn bedriegt, de overeenkomsten tussen beide samenlevingen zijn, voor de lezer, veel groter dan de verschillen: de stroperige bureaucratie, ja zelfs de gewapende militaire patrouilles in Afrika op zoek naar rebellen, zijn niets bijzonders. Een paar dagen eerder werden Mulder en zijn vriend ook in Nederland uit de auto gehaald bij een grootschalige ‘routine controle’ van leger en politie op zoek naar terroristen.
In het laatste deel belanden we in een Noord-Europees dorp. De wereld van white trash Lapierre – een racistische, halfcriminele zuiplap, die zijn leven maar niet op de rails kan krijgen – die getrouwd is met een vrouw uit een rijke familie. Ook in dit verhaal staan de mensen ver van elkaar af, qua rijkdom, succes en communicatie. Toch valt het verhaal enigszins uit de toon, hoewel thema’s als vervreemding en racisme ook in dit verhaal terugkomen, kun je voor de boze Lapierre en zijn opvattingen, in tegenstelling tot de andere personages in het boek, als lezer maar moeilijk begrip opbrengen. Daarvoor is hij gewoonweg te onsympathiek.
Niet alleen is de inhoud van de verhalen clichématig, ook de stijl is nauwelijks de moeite waard: ‘Met haar voeten zette ze zich af en kronkelde ruggelings verder het bed op. De lakens waren fluwelig. Het bed was ruim, je zou er makkelijk met meerder mensen in kunnen slapen. Er zouden zelfs een of twee kinderen bij kunnen.’ Zuid, noord-zuid, noord grossiert in dit soort als beschrijving bedoelde opsommingen, een ander willekeurig voorbeeld: ‘De landingsbaan lag op een heuvelkam en eerder dan hij geanticipeerd had raakten de wielen van het toestel de grond. Met gierende remmen bulderden ze over de baan. Toen stonden ze stil. Opgelucht haalde hij adem. Zijn buurman wiste het zweet van zijn gezicht.’
Voor stilistische hoogstandjes of originele ideeën zijn we bij Mehendale aan het verkeerde adres. Dat is jammer want de verhalen spelen zich af op interessante locaties en hebben potentieel interessante personages. Van een roman kan je ook al niet spreken, ja, er is een zekere eenheid te vinden in terugkomende thema’s als vervreemding en xenofobie, maar de verhalen staan inhoudelijk te veel op zichzelf om samen ‘een groot verhaal’ te vormen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
