Stephan Enter
Spel
(2008)
Van Oorschot
269 pagina's
€ 17.50
ISBN 9789028240728
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
de Volkskrant
Het Parool – Arie Storm
Reformatorisch Dagblad
sapsite.nl
Heerlijke heimwee
door Sabine Marijnissen, 2 juni 2007
Met twee Librisnominaties op zak heeft Enter zijn stempel gedrukt op de Nederlandse literatuur. Hij wordt geroemd om zijn taalvaardigheid en gedetailleerde beschrijvingen. Eerder schreef hij Winterhanden (1999), een verhalenbundel, en Lichtjaren (2004), een roman. In april 2007 verscheen zijn derde roman: Spel. Hierin verenigt Enter zijn twee eerdere boeken: Spel is een roman in verhalen.
Enter wisselt van perspectief, verteller, tijd en stijl en geeft zo elk verhaal een eigen kleur. De verhalen worden verbonden door het spel dat in elk verhaal als rode draad aanwezig is. Rotzooien op de bouw, schaken, scrabble en indiaantje spelen; aan de hand van deze en meer spelvormen volgen we hoofdpersoon Norbert Vijgh tusen zijn negende en negentiende jaar.
We zien Norbert opgroeien en ontmoeten de patserige Theo, zijn twijfelachtige jeugdvriend waarmee hij bij de beek speelt. Later zal blijken dat het verschil in niveau en sociale klasse tussen de twee vriendjes alleen maar groter is geworden. Een scherpe observatie waaruit blijkt dat Enter ook het lef heeft taboes te benoemen.
Een belangrijke rol is er ook voor de grootmoeder van Norbert, een eigenzinnige vrouw die hem meeneemt op reizen met de trein. Centraal staat Norberts fascinatie voor zijn grootmoeders taalgebruik, die Enter haarfijn uitwerkt aan de hand van scrabble-spelletjes op lange treinreizen.
Deze en de andere verhaallijnen vormen samen de jeugd van Norbert waarin kleine dilemma’s groot zijn. Zoals in ‘Vogeltaal’, waarin Norbert vriendschap sluit met Soefi-Ali.
‘Wat kon ik verzinnen dat hem straks in Afrika aan mij zou laten terugdenken als de beste vriend die hij hier heeft gehad? Ik had allerlei dingen bedacht om hem te geven, maar steeds waren het dingen die niet zó bijzonder waren dat hij ze nooit in zijn eigen land zou kunnen krijgen: mijn Zwitserse mes met zaag en schaartje, een van mijn drie pauwenveren, de grote roze schelp waar je beter de zee in hoorde dan in alle andere schelpen. En zou ik die spullen ook niet gaan missen als ik ze nooit meer terugzag?’
Enter is een begenadigde schrijver, met een scala aan stijlvormen. Het gevaar hierbij is dat sommige stijlen niet passend zijn, waardoor het verhaal aan draagkracht verliest. Even dreigde dit bij mij te gebeuren bij de eindeloze beschrijving van de vallei van Breve in het verhaal ‘Hofnar’. Enter verliest zich in dit verhaal in lyrische bewoordingen die de vaart uit het verhaal halen, een stijlvorm die erg uit de toon valt bij de rest van de verhalen. Gelukkig keert hij al snel terug naar de kleine wereld rondom de hoofdpersoon. Houdt Enter de verhalen klein dan heeft en houdt hij de lezer in zijn greep.
Deze nostalgische, vaak tedere momentopnames zijn een traktatie voor de lezer. Herkenbare thema’s omschrijft Enter tot in detail en ondanks de tederheid wordt Spel gelukkig nooit zoetsappig. Integendeel; in het verhaal ‘Stoelendans’ bijvoorbeeld, zet Enter een genadeloos beeld neer van de gruwelen der puberteit. De beeldende beschrijvingen komen hier het best tot hun recht en behalve vertederend blijkt de jeugdige werkelijkheid vooral humoristisch te zijn.
‘Onze nachtegaalstemmetjes werden schor en sloegen om de haverklap over. We zweetten; sommigen van ons zaten onder de puisten en de zwaarst getroffenen zaten de hele dag door onder hun trui te wroeten; we raakten obsessief geprikkeld door alles wat obsceen was en vooral blootfoto’s bezaten een bizarre aantrekkingskracht (maar ook los daarvan kregen we op de gekste momenten een erectie).’
Spel draait om opgroeien, leren met vallen en opstaan, doet een beroep op ieders jeugdherinneringen zonder ergens een moment sentimenteel te worden. Maar het zijn niet alleen de thema’s die maken dat je in de ban blijft van Norberts belevenissen. Elk verhaal herbergt een verassing, soms in een plotwending, vaker emotioneel, waardoor Enter het niveau van toegankelijkheid overstijgt en de lezer bijna letterlijk laat voelen wat er zich in het boek afspeelt.
Enter vervult de behoefte van de lezer om één te worden met het verhaal en zijn karakters. Zelfs voor mij, die nog nooit een ongewilde erectie heeft gehad of indiaantje heeft gespeeld, is het een feest der herkenning. En dat is precies waar Enter op uit is. Hij sleept zijn lezers mee naar een leven dat voorbij is, maar dat eenieder van ons heeft gehad. Soms maakt dat de lezer weemoedig en soms opgelucht, maar steeds voel je je verbonden met de belevenissen van Norbert.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
