René van der Heijden
Haaiensafari
(2007)
Prometheus
254 pagina's
€ 15.95
ISBN 9789044609332
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
Hoe Virginie naar de haaien gaat
door Jurriaan Vegter, 26 juni 2007
Een ernstig ziek familielid is vaak voor de familie een zware zorg. De familie moet hard werken en ligt krom om maar een goede verzorging te kunnen bieden, terwijl de getroffene niet in staat is zijn dankbaarheid goed te tonen. René van der Heijden geeft in zijn debuutroman Haaiensafari een verontrustend beeld van een gezin waarin dit tot extreme spanningen leidt terwijl de jongste dochter langzaamaan ten onder gaat aan een slopende ziekte.
In Haaiensafari staat de niet onbemiddelde familie Terhell centraal. Dit gezin probeert uit alle macht naar buiten toe de schijn op te houden van een keurige en gelukkige familie, maar wordt daarin gehinderd door de jongste dochter Virginie, die ongeneeslijk ziek is en in een rolstoel zit. Het verhaal wordt vanuit haar perspectief verteld. Afwisselend beschrijft ze haar ziekte en aftakeling, de manier waarop ze langzaam buiten de familie komt te staan en een familiediner met kerst waarbij de gespannen situatie die heerst in de familie tot een uitbarsting komt.
Vooral Virginies broer Jurriaan probeert na het overlijden van hun moeder de schandvlek in de familie die Virginie voor hem is naar buiten te werken en vindt hierin veel bijval van zijn zwakke vader Boelie. Langzaamaan wordt duidelijk dat zij nog een motief hebben voor hun handelswijze: geld. Ook Boelies nieuwe vrouw en Virginies zuster worden langzaamaan tegen haar opgezet. Voor Virginie is er geen ontkomen aan, behalve dan in haar fantasie en haar passie voor haaien.
In de familie Terhell, en in het bijzonder vader Boelie en zijn vrouw, heeft van der Heijden alle clichés over kneuterigheid en burgerlijkheid bijeengeharkt. De zwakke, bekrompen gepensioneerde notaris, die bovendien krenterig en atechnisch is, gekoppeld aan een vrouw die zich vooral bezighoudt met en haar zelfgemaakte toetjes en met het herinrichten van het huis. Het toppunt van kneuterigheid wordt bereikt met de kitscherige kerstdecoraties die boelie geplaatst heeft. Een nog veel clichématiger personage is de vriend van Eugenie: een simpele, platte Hagenees die – natuurlijk – John heet en als enige belangstelling dvd-apparatuur heeft. Het belachelijk maken van de familie neemt zo soms cartooneske vormen aan.
Veel beter is van der Heijden er in geslaagd de problemen van Virginie uit te werken. Het grootste gedeelte van het ‘gezellige’ etentje met kerst zit ze met haar rug naar de rest van de familie, omdat ze niet in staat is haar rolstoel te draaien. Ook in andere opzichten ademt de familie onbegrip en buitensluiting: Boelie heeft er bijvoorbeeld voor gekozen het etentje te houden in de vorm van een lopend buffet. Bovendien is toetje champagne-ijs, terwijl Virginie geen alcohol mag gebruiken vanwege haar ziekte. Het sterkst spreekt de afwijzing door de familie echter uit de verschillende briefwisselingen en gesprekken met de dodelijk zieke Virginie, waarin zinnen voorkomen als ‘dat jij de afgelopen tijd nog contact met mij onderhield, had kennelijk alleen nog te maken met geld’ en ‘ik ben uiterst teleurgesteld in jouw egoïstische opstelling’.
Tussen de talloze passages waarin Virginie wordt buitengesloten vormen de korte onderbrekingen waarin over het leven van de haai wordt gepeinsd ook voor de lezer korte momenten van ontsnapping en ontspanning. De Jaques Cousteau-achtige passie waarmee Virginie over deze roofvissen spreekt staat in schril contrast met de manier waarop ze naar haar familie kijkt. De werkelijke roofdieren in het boek zijn dan ook haar geldbeluste familieleden en niet de haaien, die Virginie juist tot het laatste moment troost bieden.
Door de voortdurende sprongen tussen de verschillende periodes in Virginies verhaal onthult ze steeds meer over haar gemene familie maar blijft de geldkwestie die werkelijk centraal staat in het hele familiedrama tot het laatst verborgen. Op deze manier wordt de vraag om aandacht voor zieke familieleden waarmee Van der Heijden zich tot zijn publiek richt aantrekkelijk ingepakt in een spannend verhaal. Maar de belangrijkste kracht van dit boek schuilt in de portrettering van de machteloze en afgewezen Virginie.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
