Arthur Japin
De overgave
(2007)
Arbeiderspers
367 pagina's
€ 19,95
ISBN 9789029565295
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
elders op recensieweb
recensie van De grote wereld
recensie van De overgave
recensie van Vaslav
De geschreven (zelf)portretten van Arthur Japin
recensie van Een schitterend gebrek
andere recensies
De witte met het rode hart
door Laurens Ham, 2 oktober 2007
In het midden van de negentiende eeuw maakt Texas roerige tijden door. Het gebied wordt opgeëist door de oorspronkelijke indianenbevolking (de Comanche), door Mexico en door de Verenigde Staten, het probeert onafhankelijk te worden en raakt verzeild in de Amerikaanse Burgeroorlog. Tegen deze historische achtergrond speelt De overgave zich af, de vierde roman van Arthur Japin. Hierin vertelt hij het persoonlijke verhaal van Sallie (‘Granny’) Parker, een Amerikaanse pionier.
De overgave is, net als zijn voorgangers De zwarte met het witte hart (1997) en Een schitterend gebrek (2003), een historische roman die deels gebaseerd is op feiten. Japin heeft uitgebreid onderzoek gedaan, zoals blijkt uit het nawoord, de stamboom en de tijdbalk achterin het boek. Thematisch gezien is dit boek een logische voortzetting van zijn oeuvre, waarin het telkens draait om mensen die niet geaccepteerd worden in de maatschappij. Ook het succes van het boek is te vergelijken met dat van de eerdere romans: in de tweede week van zijn verkoop is het boek al het best verkochte van Nederland.
De historische gegevens waarop Japin zich gebaseerd heeft, zijn fascinerend. De familie Parker vestigt zich in 1835 in Texas, dat dan nog grotendeels in handen is van de Comanche. Een jaar later wordt hun nederzetting overvallen door de indianen: enkele van de bewoners worden vermoord, anderen worden meegenomen en een aantal mensen weet te ontsnappen. Onder de overlevenden is Granny Parker, die verkracht en verminkt is door de indianen. De jaren daarop weet ze enkele van haar ontvoerde familieleden terug te vinden, maar haar geliefde kleindochter Cynthia Ann blijft spoorloos. Wanneer ze eindelijk wordt teruggevonden, blijkt ze getrouwd te zijn met een van de Comanche; ze is het Engels verleerd en herinnert zich nauwelijks nog iets van haar vroegere leven.
Het verhaal draait om de botsing tussen de Amerikanen en Indianen en de emotionele conflicten die voortvloeien uit hun contact. Granny Parker is na haar verkrachting ‘besmet’ door de verachte indianen en wordt dus uit haar gemeenschap gestoten. Met Cynthia Anns zoon gebeurt hetzelfde als blijkt dat zijn moeder terug is gegaan naar de Amerikanen. Granny Parker neemt als verteller de lezer bij de hand en laat er geen twijfel over bestaan hoezeer de personages gekweld worden door wroeging, wraakgevoelens en verdriet. Haar taalgebruik is een eigenaardige mengeling van quasi-authentiek ‘simpel’ taalgebruik (‘Als wij iets in onze kop hebben, hebben we het niet in onze kont’) en clichématige wijsheden:
‘Ik heb nooit gezeurd en ik ben niet van plan daar op mijn leeftijd nog mee te beginnen. Wil dat lijf niet, geef het een opsodemieter. Ieder pijntje gaat wel weer over en elk wondje trekt weer dicht. Tot het zover is, kun je twee dingen doen: eraan denken of er niet aan denken. Geloof me, ik heb het leven niet helemaal tot hier uitgezongen door aan ieder krampje aandacht te besteden.’
Het is de verteller die het boek zo zwak maakt. Ze geeft spannend bedoelde vooruitwijzingen, filosofeert, klaagt en kletst maar door. Japin probeert een aantal interessante thema’s op te bouwen, maar zijn pogingen mislukken doordat Granny tot weinig meer in staat blijkt te zijn dan tot het debiteren van gemeenplaatsen: over indianen, over mannen en vrouwen, over verdriet, over het leven. Wanneer Japin een andere verteller voor zijn boek had gekozen, zou het op zichzelf intrigerende verhaal heel wat beter tot zijn recht gekomen zijn. Nu komt een personage als Cynthia Ann nergens tot leven en bereikt de persoonlijkheid van deze Amerikaanse met een indianenziel nooit enige diepgang. Daarbij is Japin er niet altijd in geslaagd om de historische werkelijkheid in zijn verhaal effectief in te zetten; zo biedt het verhaal verwijzingen naar de Amerikaanse Burgeroorlog, maar deze lijken vooral bedoeld om Japins trouw aan de geschiedenis te benadrukken.
Pas in de slotbladzijden laat Japin iets van virtuositeit zien als hij een dubbele overgave laat plaatsvinden: de emotionele overgave van Granny Parker aan de vergeving voor de indianen en de politieke overgave van de indianen aan de Amerikanen. Het is een van de weinige oplevingen in deze vlakke roman.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
