Erik Jan Harmens
Kleine doorschijnende man
(2007)
Nijgh & Van Ditmar
240 pagina's
€ 18.50
ISBN 9789038890067
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Een contract als levensdoel
door Willeke Herwig-Donker, 15 oktober 2007
Van Erik Jan Harmens (1970) zijn twee dichtbundels verschenen: In menigten (2003) en Underperformer (2005). De roman Kleine doorschijnende man is zijn prozadebuut. Het verhaal, verteld vanuit het ik-perspectief, draait om een contract. De hoofdpersoon is een vreemde, nogal depressief overkomende man die wanhopig graag een contract wil hebben. Dat is dan ook het enige wat je als lezer van hem te weten komt. Hij heeft geen naam, geen leeftijd, geen achtergrond, geen huisgenoten. Ook is het niet duidelijk waarom hij zo graag een contract wil. Wanneer hij een oud-klasgenoot tegen het lijf loopt die hij vroeger heeft gepest, smeekt hij deze vermogensbeheerder hem in dienst te nemen als handelaar in aandelen. Het wachten op het hem toegezegde contract is een ware martelgang:
‘Het interesseerde me eigenlijk niet eens wat er in het contract zou komen te staan. Al stond er dat ik één uur in de week je schoenen moest schoonlikken voor een bruto onkostenvergoeding, dan nog zou ik tekenen. Al stond er dat ik veertig uur in de week met een prikker door het plantsoentje voor je kantoor moest banjeren, weer of geen weer, op zoek naar vuil, dan tekende ik het. En dan zou ik ook staan, met die prikker! En dan ging ik ook op zoek naar vuil! En als ik vuil zou vinden, weet je wat ik dan zou doen? Dan zou ik m’n prikker erin steken! En als ik mis zou prikken, weet je wat ik dan zou doen! Dan prikte ik nog ‘ns! Net zolang tot ik de ijsverpakking of het lege sigarettenpakje triomfantelijk in m’n plastic zakje zou weten te stoppen.’
Uit het boek blijkt duidelijk dat Harmens eigenlijk een dichter is, en geen prozaschrijver. Of, beter gezegd, dat hij in een tussengebied of overgangsfase zit. Harmens kan prachtige zinnen schrijven waarin duidelijk de poëet naar voren komt, maar de plot en verhaallijn laten te wensen over. Het verhaal is verdeeld in drie delen: Conceptcontract, Proeftijd en Contract voor onbepaalde tijd. In het eerste deel, waarin de ik-persoon wacht op zijn contract, is nog wel een verhaallijn te ontdekken. In het tweede deel, waarin de ik-persoon zijn contract heeft en werkt als handelaar in aandelen, wordt het veel moeilijker en in het derde deel raak je als lezer (net als de hoofdpersoon, die alleen op de wereld lijkt te zijn) de grip op het verhaal volledig kwijt.
Nu kan het heel goed dat dit opzet is van de auteur, maar het heeft vooral als effect dat je onzeker wordt en het gevoel hebt dat je de weg kwijt bent. En dat is heel jammer, vooral omdat het boek vol zit met sterke observaties die het niet verdienen om zonder meer weggelegd te worden:
‘De ene werkdag week altijd van de ander af in die zin dat het dan weer maandag de 14de was en dan weer donderdag de 21ste en dan weer vrijdag de 3de en zo was iedere dag anders. (…)
Iedere dag was anders. De ene keer was het winter en kwam iedereen tierend binnen omdat het zo koud was en de andere keer was het zomer en kwam iedereen tierend binnen omdat het zo warm was. De ene dag stootte iemand een kop koffie om en de andere dag liet iemand z’n koffie koud worden en nam-ie een slok en beklaagde hij zich en er waren ook zat dagen dat iedereen gewoon koffie dronk, zonder dat er iets dergelijks gebeurd was. (…)
Soms was iemand ziek en dan schreef iedereen beterschap of sterkte op een kaart en als het te lang duurde stuurden we er een bedrijfsarts op af en als het echt de spuigaten uit liep kochten we het contract af en spraken we schande over het opportunisme van de voormalige werknemer.’
Harmens is zeker een aanwinst voor de Nederlandse literatuur. Een sterkere plot en een duidelijker verhaallijn zouden zijn volgende boek onweerstaanbaar maken voor de liefhebber van mooie taal én een goed verhaal. Tot die tijd heeft de lezer alleen zijn prachtige taal om van te genieten. Vooruit, nog ééntje dan:
‘Een vuiltje in je keel benam je de mogelijkheid om door te praten, vier glazen water werden je aangereikt en meteen daarna weer nul, omdat alle vier de aanreikers van een glas meenden dat ze misschien te ijverig waren geweest, waarna ik je een glas water aanreikte, waarvoor je me bedankte. Toen ging je weer door.’
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
