Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

nieuwste recensies

Onsamenhangende wereldreis in essays

door Lars Kroon, 31 oktober 2007

(Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury)
Transito, de zesde essaybundel van Joost Zwagerman, beoogt een wereldreis in beschouwend proza voor te stellen. In de eerste twee van de in totaal vijf afdelingen van de bundel belicht de auteur het leven van diverse beeldende kunstenaars en fotografen. De afdelingen ‘Go West’ en ‘Hollandse Waterlinie’ bestaan uit verhalen over respectievelijk de Amerikaanse en Nederlandse cultuur en in de laatste afdeling, ‘Ankerplaatsen’, is de auteur terug in Nederland en schrijft hij over de plaatsen waar hij opgroeide.

Een van de geportretteerde fotografen is Andy Warhol. Het stuk begint met een beschrijving van een foto waar Warhol zelf op staat. Niet die die midden in de essaybundel staat afgedrukt, overigens, en de afbeeldingen daar staan dan ook nogal los van de essays. Begonnen met die ene foto gaat Zwagerman verder over de grote hoeveelheid beeldmateriaal die is overgeleverd als gevolg van Warhols ijdelheid.

Vervolgens worden enkele bundels behandeld waarin foto’s van Andy en zijn aanhangers zijn opgenomen. Het blijkt een aanloopje te zijn, met veel namen en jaartallen, want daarna komt het uiteindelijke onderwerp van het essay: een in 2004 verschenen Warholboek. Het essay lijkt dan over te gaan in een recensie daarvan. Een paar foto’s uit dit boek worden uitvoerig beschreven en geanalyseerd, en het is jammer dat niet ze niet allemaal zijn afgebeeld. Niet alleen blijkt de auteur een grote fan te zijn, zo spreekt hij bijvoorbeeld over ‘mijn collectie warholiana’, hij lijkt zich bovendien ook prima te kunnen inleven in de briljante geest van de kunstenaar: ‘En vermoedelijk zag Warhol het zo:’ En: ‘Dát zal het ideaal zijn geweest.’

Zwagerman maakt in zijn werk veelvuldig gebruik van dubbele punten en puntkomma’s, wat af en toe leidt tot spreektaal. Een ander voorbeeld van deze stijl komt tot uiting wanneer de auteur aan het einde van een lange ingewikkelde zin, waarmee hij de complexiteit van de zaak wil duiden, afsluit met de woorden: ‘Bent u daar nog?’ Dit overmatige gebruik van de dubbele punt, de spreektaal en de vlotte onderbrekingen doen denken aan de populaire columnstijl zoals men die tegenwoordig in de media vindt. Dat is ook niet verwonderlijk want veel van de teksten zijn al eerder gepubliceerd in kranten of tijdschriften.

Een probleem dat samenhangt met deze stijl is de samenstelling van de bundel. De essays zijn moeilijk onder een noemer te brengen, de onderwerpen lopen uiteen van een relaas over de verdwijning van schaamhaar in de seksbladen tot een lofzang op de stad Alkmaar. Willekeur is troef, zoals ook spreekt uit de wel erg algemene hoofdstuktitels en uit het gedicht over Alkmaar, ‘Mainport Kaasstad’. De manier waarop de auteur in dit gedicht in sneltreinvaart door de stad Alkmaar heen raast, weerspiegelt het perspectief dat de auteur heeft gekozen voor de gehele bundel. Het is een opsomming van allerlei zeer specifieke onderwerpen, die schijnbaar moeiteloos naast elkaar kunnen staan: Carel Willink geflankeerd door Shouf Shouf Habibi.

Ook inhoudelijk zijn de essays niet bevredigend. De informatie is te specifiek om ‘lekker’ te lezen, maar tegelijk te beperkt voor bijvoorbeeld de Andy Warhol fan. De essays zouden beter staan in een columnbundel waarin de diverse onderwerpen gekoppeld zijn aan actualiteiten. Zwagermans poging om een wereldreis in essays te ondernemen is nobel, maar niet geslaagd.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Dit artikel is geprint van Recensieweb - www.recensieweb.nl.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.