Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

nieuwste recensies

Confronterende lachspiegel

door Anne Flint, 31 oktober 2007

(Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury)
Als je begint met het lezen van De literaire kring lijkt het op het zoveelste formulematige damesromannetje dat voortdurend discussies losmaakt over het vermeende gebrek aan kwaliteit van de pennenvruchten van vrouwen. Op het eerste gezicht zou de roman het nieuwste werk van Saskia Noort kunnen zijn: de titel is kort en helder, het verhaal is simpel en niet bijster origineel en het heeft thriller-elementen. De literaire kring lijkt te gaan over Teresa en Victor, twee voormalig klasgenoten van bestsellerschrijfster Ruth, die proberen te achterhalen welke tragische gebeurtenis zich in haar leven heeft afgespeeld en waarom de literaire kring rond Randolf, de vader van Teresa, zo huiverig is deze bestseller te behandelen.

Waar Noort echter zou vervallen in clichés om de roman zo spannend mogelijk te maken, heeft Februari het verhaal naar een ander niveau getild met kritische observaties over onze maatschappij, geschreven in een originele, pakkende stijl. Je vraagt je niet alleen af wat er destijds is gebeurd, je wilt ook elke zin in je opnemen, omdat de roman uit veel meer bestaat dan alleen dat mysterie. Al snel blijkt De literaire kring in de eerste plaats te draaien om de heersende klasse die het kleine dorpje bevolkt. Deze mensen zijn in theorie zeer maatschappelijk betrokken, maar brengen hun engagement niet in de praktijk, omdat ze hun eigenbelang voor laten gaan. De leden van de literaire kring waren namelijk op de hoogte van een schandaal met vervuilde glycerine waarbij tientallen Haïtiaanse kinderen zijn overleden. Dit gifschandaal heeft ook in werkelijkheid plaatsgevonden, waardoor de roman mede het karakter van een aanklacht krijgt. Februari houdt haar lezers een spiegel voor en doet een beroep op hun verantwoordelijkheidsgevoel. Het motto, van Thomas Carlyle, verwijst hier ook naar, met zijn strekking ‘geen woorden, maar daden’.

De notabelen lijken met al hun kennis heel veel diepgang te hebben, maar uiteindelijk gaat het hen er slechts om hoe ze overkomen in het openbare leven. Zo is Randolf zo mediageil dat hij het niet kan laten zich voortdurend voor camera’s te schuiven. Om duidelijk over te komen vindt hij het niet erg zijn mening dan te vervormen tot onwaarheden.

Het is alleen jammer dat de verhaallijn over schrijfster Ruth niet beter is uitgewerkt: vooral aan het begin van de roman wordt er zoveel over haar gesproken, dat je heel nieuwsgierig wordt naar hoe ze zelf is. Ik keek daarom ook erg uit naar het moment waarop ze het dorp zou bezoeken en zelf het woord zou nemen, maar voor ze vier zinnen heeft gesproken, is de roman afgelopen.

Dat is echter het enige minpunt van deze roman waarin Marjolijn Februari haar talent als romancier toont: de roman zit stilistisch goed in elkaar en bevat veel humor en onderhuidse ironie. Zo denkt Teresa als ze op een feestje is: ‘Aardige mensen waren het allemaal, vanavond, maar chrysanten zijn ook aardig, [...] nu wilde ze even iets verstandigs horen.’ Een ander merkt op dat de notabelen op een gegeven moment aan het lachen zijn uit machtsvertoon: ‘Het was het absolute, ongebonden machtsvertoon van alfadieren die hun mond opendoen en beginnen te lachen om te laten zien dat ze niet bang zijn, dat ze de baas zijn, op hun gemak en op hun hoede tegelijkertijd.’

Bij veel pamflettistische romans zijn de personages karikaturen. In De literaire kring is dit niet het geval: Februari heeft de personages geloofwaardig weten neer te zetten. Dit geldt vooral voor de ijdele Randolf, zijn dochter Teresa die uit protest tegen haar elitaire ouders De Telegraaf leest, smullend van de onnozele nieuwtjes, en voor de wat verbitterde journalist Victor die zich erg kan opwinden over alle misstanden in de wereld. Behalve romans schrijft Marjolijn Februari columns in de Volkskrant, waarvan de invloed duidelijk terug te vinden is in De literaire kring, vooral in de monologen van Victor. Zo zegt hij over de dichtbevolktheid van Nederland: ‘de drukte was zo uitputtend dat zelfs de asielzoekers af en toe terug moesten naar het land dat ze waren ontvlucht, om even op adem te komen.’ Ook noemt hij musea en concertzalen ‘morele witwasorganisaties, waar de leden van de culturele elite konden laten zien dat ze een ziel hadden, om de volgende ochtend op hun hoofdkwartier weer winstgevende deals te sluiten met misdadige regimes’. Zulke aan de actualiteit ontleende overpeinzingen dragen bij aan de toegankelijkheid van deze veelzijdige roman waarin op lichte toon loodzware, om niet te zeggen, giftige, thema’s worden behandeld.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Dit artikel is geprint van Recensieweb - www.recensieweb.nl.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.