Bernlef
Op slot
(2007)
Querido
185 pagina's
€ 21.95
ISBN 9789021453163
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
elders op recensieweb
recensie van Hoe van de trap te vallen
recensie van De onzichtbare jongen
Bernlef herschreef prozadebuut
recensie van Een jongensoorlog
Gestolde levens met fijne pen vastgelegd
recensie van Op slot
recensie van Hersenschimmen
Een zwijgzame boerenzoon die een beetje piano kan spelen
recensie van De pianoman
De rode droom overbrugt vele kilometers
recensie van De rode droom
Schaduwjury: Verbazing troef, verwondering wint
opiniestuk
De puzzel past precies
door Inna Yoo, 8 november 2007
(Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury)
In Op slot, de nieuwste roman van de productieve schrijver Bernlef, klinkt een persoonlijke visie door op enkele hysterische aspecten van onze maatschappij. Op slot is de kamer van de vrouw die meer dan dertig jaar in een inrichting zit. Voorgoed zijn de harten van ooit o-zo-verliefde geliefden op slot gedraaid. En ook het hart van hun dochter, wier ouders elkaar kapot maakten, is angstig gesloten. Op slot is een rustige, trieste ode aan eenzame gebroken mensen.
Bernlef is stilistisch een zuinige schrijver. Elk bijvoeglijk naamwoord, elke metafoor wordt op een gouden schaaltje gewogen. Waar andere schrijvers de schoonheid van een vrouw laten zien door haar lippen, de vorm van haar gezicht, haar benen en haar uitstraling uitvoerig te beschrijven, is het bij Bernlef simpelweg, ‘ze was beeldschoon’. Maar wie op grond daarvan denkt dat deze schrijver weinig te zeggen heeft, vergist zich.
Zoals in vrijwel alle romans van Bernlef voelen de personages in Op slot zich eenzaam. Dick Noordeloos en IJsbrand Blok zijn oude mannen, die hun liefde voor kunst en de sleutel van elkaars huis delen ‘voor het geval dat’. Jaren geleden stopte de door het grote publiek vergeten kunstschilder IJsbrand zijn vrouw en muze Nadia in een psychiatrische inrichting en sindsdien is haar kamer op slot. Zijn dochter is hij toen uit het oog verloren.
Als IJsbrand sterft maakt zijn vriend, de fotograaf Dick Noordeloos, foto’s van de overledene. Zo komt hij in contact met Bloks dochter, Karien, die tevergeefs zoekt naar de sleutel van Nadia’s kamer. Dick en Karien gaan samenwerken aan een overzichtstentoonstelling van IJsbrand. Langzamerhand ontdekken ze samen het geheim van de elkaar vernietigende IJsbrand en Nadia.
Het is duidelijk dat Bernlef niets moet hebben van het huidige schoonheidsideaal dat van elke vrouw verlangt dat zij er jong uitziet. IJsbrand bleef zijn vrouw schilderen als meisje van twintig, Nadia vocht wanhopig tegen haar verval met antirimpelcrèmes en ontmoedigende dagelijkse inspecties voor de spiegel. ‘Deze maatschappij is niet ingesteld op dood en verval. Mensen kunnen de eindigheid van hun leven maar moeilijk accepteren’, zei Bernlef in een interview naar aanleiding van Op slot. Uit de roman blijkt wat de gevolgen zijn: mensen gaan eraan kapot, ze maken elkaar ermee kapot.
Nadia leren we kennen uit haar dagboek dat door Karien wordt gevonden. Daarin geeft deze mysterieuze vrouw zich helemaal bloot. Er blijft geen geheim meer over, wat nogal ongeloofwaardig is en daardoor irritatie wekt. Ik werd haast kriegelig van de manier waarop Nadia zich vernedert in haar slachtofferrol en IJsbrand overal de schuld van geeft.
Op slot leest makkelijk, het is een puzzel waarvan alle stukjes precies passen. Alle zinnen zinnen zijn kort en helder. Bernlef durft een boodschap te brengen die net zo duidelijk en simpel is als zijn taal. Het op zich gecompliceerde verhaal dat focust op de relatie tussen IJsbrand, Nadia en Karien en dat zich tussen heden en verleden afspeelt ‘voelt’ niet ingewikkeld dankzij Bernlefs lucide schrijfstijl.
Dat is de kracht van Op slot, maar puzzels die precies passen hebben ook hun nadelen, ze zijn zelden spannend en neigen naar trivialiteit. Alle vragen die deze roman oproept, worden beantwoord. Als Dick en Karien het trieste verleden van IJsbrand en Nadia achter zich laten, kun je Op slot gemakkelijk achter je laten.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
