Niels Carels
Betamax
()
Van Gennep
303 pagina's
€ 17.90
ISBN 9789055158317
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
Goed begonnen, maar niet gewonnen
door Maaike Van de Voorde, 28 november 2007
Je kunt de Nederlandse schrijver Niels Carels (1977) makkelijk een literaire duizendpoot noemen. Zo was hij enige tijd actief als columnist in het Amsterdamse universiteitsblad Folia Civitatis, schreef hij een vijftal verhalen die verschenen in verschillende verhalenbundels en was hij zeven jaar lang redacteur van het literair tijdschrift Nymph. Daarnaast verscheen zijn werk ook in vele andere tijdschriften en vertaalde en bewerkte hij een roman van Latif Yahia. In 2000 debuteerde hij succesvol met de roman Neon.
In zijn tweede roman Betamax maken we kennis met vijf jonge mensen die door een mysterieuze gebeurtenis uit het verleden met elkaar verbonden zijn. Allereerst is er Joost, een gewezen dichter en muzikant die nu voor uitgeverijen manuscripten leest en corrigeert. Hij woont samen met David, een succesvol kok en eigenaar van een toprestaurant. Daarnaast is er Werner, een freelancer die recensies, reportages en artikelen schrijft. Hij begint een relatie met het model Marike nadat hij haar aantrof in de deuropening van zijn woonark. Als laatste is er Tirza, de buurvrouw van Werner en een goede vriendin van Marike. Zij is pornoactrice en tevens de vriendin van Joost.
Hoewel de personages elkaar kennen, weten ze niet dat ze vroeger allemaal betrokken waren bij dezelfde geheimzinnige gebeurtenis. Totdat een spraakmakende televisie-uitzending daar verandering in brengt. Het groepje wordt geïnterviewd door een journaliste die vastbesloten is de waarheid te ontdekken en er munt uit te slaan. Zo worden de vijf onverwachts geconfronteerd met een hoofdstuk uit hun leven dat ze al die tijd verborgen hebben gehouden.
Het verhaal klinkt alleszins veelbelovend. Na de introductie van de personages en een schets van hun leven verwacht je dan ook dat het boek zich snel zal toespitsen op die mysterieuze gebeurtenis. Dat is echter niet het geval. De karaktertekening van de personages lijkt een eeuwigheid in beslag te nemen zodat er op de helft van het boek nog geen evolutie in het verhaal merkbaar is. Op die manier wordt het verhaal een wel heel saaie bedoening: hoewel de beroepen van de personages een spannend en turbulent leven doen vermoeden, krijg je een portie clichés en voorspelbare gebeurtenissen voorgeschoteld, zoals de pornoactrice die op aidscontrole gaat, of Marike, het model, dat extravagante feestjes bijwoont waarin drank, drugs en seks de hoofdrol spelen. De auteur mikt op een opzwepende weergave van het leven in en rond de stad, maar vaak mist hij doel.
Carels’ stijl maakt echter veel goed. Alles wordt op een heel beeldende manier beschreven:
‘Vogels floten in zijn hoofd, wekkers braakten afschuwelijke klanken uit en vrachtwagens claxonneerden onophoudelijk. Het was een duistere, sinistere slaap waaruit ontwaken onmogelijk leek, als een met insecten gevuld duister vacuüm, oorverdovend metaalgeritsel rondom.’
Bovendien slaagt hij erin spanning en humor probleemloos met elkaar te vervlechten:
‘David durfde haast niet te ademen, laat staan te bewegen. Het lijkt wel alsof er een beest op het dak zit, schoot er door zijn hoofd. Een of ander beest dat de hele tent uitgemoord heeft. Maar áls er een beest is, dan sta je hier met je kandelaar. En god weet wat er in die voorraadkamer zit. (Hij dacht niet aan de krokodillen. Hij dacht níet aan de krokodillen.)’
Betamax dankt zijn kwaliteit dan ook voornamelijk aan Carels’ vlotte, filmische en soms grappig schrijfstijl.
De passage waarin de televisiereportage aan bod komt, bevat eindelijk meer informatie over de zaak. Er bestaat immers een ‘Betamax-tape’ waarop alle vreemde gebeurtenissen waarbij het vijftal betrokken was, vastgelegd zijn. De uitzending zelf wordt op een heel authentieke manier weergegeven, als een soort script met regie-aanwijzingen en de tekst van de presentatrice. Hier krijgen we enkele indicaties van wat er gebeurd zou kunnen zijn.
‘Vanavond nemen we u mee naar het Family Parc – voorheen Boshoud Centrum – De Waterval, waar twintig jaar geleden de zaak voorviel die in de volksmond ‘De Betamax-avond’ wordt genoemd. De zaak was, en is, uniek, omdat alle voorvallen en gebeurtenissen die op die zwoele zomeravond gebeurden, vastgelegd werden door de daders, die echter nooit gepakt zijn. […] Wij hebben de band uitvoerig bestudeerd, maar uit het oogmerk van goede smaak zullen we geen fragmenten vertonen.’
Deze laatste zin doet vermoeden dat het om een gruwelijke tape gaat. Dat wordt ook bevestigd in de interviews zelf. Daarin heeft Werner het over ‘kinderen, doden, onopgeloste feiten en onverklaarbare gebeurtenissen’.
Langzaamaan krijg je dus een beeld van de Betamax-zaak en kan je verbanden leggen tussen de verschillende passages. De aanwijzingen blijven echter heel erg vaag. Aan het einde van het boek heb je wel een idee van wat er gebeurd is, maar toch kan je er nog niet precies de vinger op leggen. Dat is eerder storend: het boek is opgebouwd als een soort zoektocht naar de waarheid, maar die waarheid blijft uiteindelijk in het midden. Zo blijf je op je honger zitten.
Bovendien werkt Carels de reacties van de personages op de televisiereportage heel oppervlakkig uit. David vlucht weg, maar alle anderen lijken zich van de hele situatie niet veel aan te trekken. Op die manier worden de gruwel en het trauma dat het vijftal eraan overhoudt alleen maar gerelativeerd en ga je je afvragen of de Betamax-zaak wel zo erg is als ze wordt voorgesteld. En dat heeft dan weer een nefaste uitwerking op de spanning in het verhaal.
Carels slaagt er dus niet in de verwachtingen die je aan het begin van het verhaal hebt, in te lossen. Hoewel de personages uitvoerig gekarakteriseerd worden, missen ze diepgang. De plot wordt via verschillende aanknopingspunten geconstrueerd maar tot een climax komt het nooit. Op die manier verliest de mysterieuze gebeurtenis die als uitgangspunt van het verhaal geldt niet veel van zijn geheimzinnigheid. Hierdoor mist het boek een houvast en blijf je met een onbevredigd gevoel achter.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
