Enne Koens
Tot alles gezegd is
(2007)
Podium
173 pagina's
€ 16
ISBN 9789057593895
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
andere recensies
Een vlucht en een zoektocht
door Joost Karsten, 27 december 2007
De neergang van het huwelijk van Michel en Liesbeth in Tot alles gezegd is verloopt heel geleidelijk. Als alles gezegd is, als niets meer te zeggen valt om hun huwelijk bij elkaar te houden, besluiten zij te scheiden. De voogdij over hun dochtertje Josja valt Liesbeth toe. Dat drijft Michel tot wanhoop: hij haalt Josja van het kinderdagverblijf enneemt haar mee op een vlucht naar het zuiden. Hij reist naar Spanje, in een poging de Middellandse zee over te steken, weg uit Europa, weg van Liesbeth. Want Michel is vastbesloten bij Josja te blijven, goedschiks of kwaadschiks. Tijdens de vlucht vraagt hij zich af hoe het ooit tot een scheiding heeft kunnen komen.
Intussen zoekt Liesbeth vertwijfeld naar Michel en Josja, want ook zij houdt zielsveel van haar dochtertje. Ook zij reflecteert op haar relatie met Michel. Een roman over twee radeloze mensen, de een op de vlucht, de andere op zoek, met als inzet het ouderschap over hun beider kind.
Enne Koens’ debuutroman komt niet uit de lucht vallen. Ze is afkomstig uit de toneelwereld, en schreef verhalen in Hollands Maandblad en voor theatergroepen, onder meer het Ro Theater in Rotterdam. In 2004 won zij de Hollandse Nieuwe Toneelschrijfprijs. Theatermaker Koens maakt gebruik van filmische technieken. Ze vertelt het verhaal van Michel en Liesbeth door steeds van perspectief te wisselen. De ene keer is Michel aan het woord, de andere keer Liesbeth, waarbij zij zich voortdurend tot elkaar richten. Zo krijgen we beide kanten van het verhaal te horen.
Michel praat bovendien in gedachten tegen Josja, die steeds bij hem is.
‘Je wangen zijn bedekt met snot en tranen. Er zit een hikje in je ademhaling, maar je slaapt. Je ligt dubbelgevouwen in de bijrijderstoel, je hoofd omlaag tegen het portier. Een knijpend voorgevoel hangt in mijn keel. Je bent onder de schuine band van de riem door omlaaggezakt. [...] Je bent veel te klein om voorin te zitten, maar omdat alles wat ik vandaag doe strafbaar is, kan dat me niet schelen. Je moet dicht bij me zijn. Ik wil je kunnen zien. Zo perfect als jij bent… Hoe is het mogelijk dat er uit je moeder en mij zo veel perfectie is geboren.’
Josja is geen actief personage in het verhaal, ze is nog te jong om na te denken over haar ouders. Al de gebeurtenissen gaan óver haar, maar buiten haar om. Toch is zij het belangrijkste personage, ze is de inzet van een radeloze daad, het onderwerp van getouwtrek om het ouderschap.
Liesbeth accepteert de ontvoering van Josja niet. Ze schakelt iedereen in om haar terug te vinden. Een aantal vrienden trekt bij haar in en doet alles om het haar gemakkelijk te maken. Ze slagen daar niet helemaal in. ‘Hun gebabbel is onverdraaglijk. Ik prik wat in mijn kipfilet, rol een tomaatje heen en weer. Ik vraag me af of ik ze hardhandig het zwijgen op moet leggen of dat ik mijn energie niet aan hen moet verspillen.’ Voor Liesbeths vrienden gaat het leven gewoon door. Uiteindelijk is de ontvoering hun probleem niet. Naarmate de tijd verstrijkt en de kansen om Josja te vinden afnemen, leggen de vrienden zich daar steeds meer bij neer, maar Liesbeth raakt wanhopiger.
Tot alles gezegd is oogt erg toegankelijk, en zit niet gecompliceerd in elkaar. Het drama van een strijd om ouderschap is uiterst actueel en herkenbaar en hoewel het verhaal misschien mede daardoor nogal clichématig overkomt, zit er meer in dan op het eerste gezicht lijkt. Die ‘meerwaarde’ zit hem in de figuur van de kleine Josja, bij uitstek een passief flat character, dat als kind van de rekening toch een essentiële rol speelt. Michel en Liesbeth worden weliswaar veel beter uitgediept, maar geen van beide speelt de hoofdrol. Wij leren hen kennen in hun vertwijfeling die, dankzij de handige perspectiefwisseling, zeer authentiek overkomt. De lezer kan voor beide personages, verwikkeld in een meedogenloze strijd om het ouderschap, begrip opbrengen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
