Joris Gerits
365. Dagboek
(2007)
Manteau
317 pagina's
€ 22.50
ISBN 9789085420842
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
Afstand bewaren
door Laurens Ham, 12 januari 2008
Nergens komt een schrijver een lezer zo nabij als in een dagboek en nergens blijven ze op zo’n grote afstand. De dagboekschrijver maakt van zichzelf een literaire creatie en wordt voorgoed onbereikbaar voor de lezer. Hans Warren drukte de paradox van het dagboekschrijven uit in de titel van zijn veeldelige Geheim dagboek: de boeken geven Warren schijnbaar prijs aan de openbaarheid, maar de ‘echte’ Warren blijft voor de lezer verborgen. Zo ook blijft in 365. Dagboek, het debuut van Joris Gerits, dat met een minutieus beeld van een jaar uit Gerits’ leven troost en herkenning biedt, de afstand tussen schrijver en lezer onoverbrugbaar.
Op een punt wijkt Gerits’ werk af van de meeste eerder gepubliceerde dagboeken: Gerits is geen bekendheid. Schrijversdagboeken ontlenen hun aantrekkingskracht aan het feit dat ze inzicht bieden in publieke figuren en ogenschijnlijk een vergelijking mogelijk maken tussen de schrijver en zijn werk. Gerits zal bij een klein publiek wellicht bekend zijn als wetenschapper, maar hij heeft nog geen bekend literair werk op zijn naam staan. Dat roept ogenblikkelijk de vraag op: waarom heeft Meulenhoff/Manteau ervoor gekozen dit werk uit te geven? Wat maakt 365 anders dan alle schriftjes waarin mensen hun leven optekenen, wat maakt Joris Gerits uniek?
Niets. Gerits leidt weliswaar geen gemakkelijk leven: hij worstelt met de scheiding van zijn vrouw, lijdt onder de psychische problemen van twee van zijn zonen en herstelt van slokdarmkanker. Deze levensfeiten alleen rechtvaardigen echter niet de publicatie van dit dagboek. Een unieke schrijfstijl zou dit boek bijzonder kunnen maken, maar hoewel Gerits soepel schrijft, met een prettig gevoel voor ironie en understatement, is de tekst weinig uitgesproken. De zinnen en metaforen waarin hij wel iets meer van een eigen stijl laat zien, bezwijken niet zelden onder het pathos. Is het dan de moraal die het boek een eigen karakter geeft? Nauwelijks, want na de driehondervijfenzestigste dag houdt de tekst nogal plotseling op. Geen moraal, geen revelatie, geen vonkje van inzicht. Dat heeft vooral te maken met de taak die Gerits zich gesteld heeft: ‘elke dag opschrijven wat ik ervaar, noteren hoe ik ervoor sta, mij herinneren wie ik geweest ben. Schrijven om te overleven en als het even kan een jaar lang.’
Het gebrek aan originaliteit en bravoure geeft 365 echter juist zijn eigen karakter. Het boek maakt een ontroerend oprechte indruk: hier is iemand zonder effectbejag aan het woord, een man die bij ons om de hoek woont, een man waarvan we kunnen zeggen: ‘Met ons gaat het niet best, maar zo beroerd als hij zijn we er goddank nog niet aan toe.’ 365 troost niet alleen doordat Gerits ondanks alle ellende de goede moed erin houdt, niet alleen omdat hij drama voortdurend door trivialiteiten relativeert, maar vooral omdat wij menen dat we hem niet zijn.
Die oprechtheid is overigens grotendeels schijn. Natuurlijk verzint Gerits zijn eigen leven, zoals iedere dagboekschrijver zich in zijn tekst opnieuw en mooier of minder mooi uitvindt. Hij doet dit zelfs expliciet: ‘Wat ik schrijf, is voor tachtig procent waar. Het kan ook minder zijn.’ Later schrijft hij naar Hans Warren: ‘Ik schrijf inderdaad niet alleen voor mezelf. Ik schrijf voor lezers, arrangeer en manipuleer voor hen mijn herinneringen […], verzin het verhaal van mijn leven waarin mijn Licht als een vuurpijl uiteengespat is.’ ‘Mijn Licht’ is de vrouw van wie Gerits in de beschreven periode scheidt en die een belangrijke rol speelt in het dagboek. Opvallend is dat ze een bijna volkomen abstracte en literaire persoon blijft. Ze wordt altijd als ‘Licht’ aangeduid (alleen op pagina 266 wordt ze bij haar naam Lucia genoemd), de uiteengespatte relatie wordt louter in metaforen beschreven (‘Is onze liefde gemummificeerd, te ingewikkeld geworden?’) en Gerits gebruikt voortdurend citaten uit Nederlandstalige en anderstalige literatuur waaraan hij zijn eigen situatie spiegelt en waarin het licht, liefst met hoofdletter, een rol speelt.
‘Eerst de boeken, dan het leven,’ schrijft Gerits. Hij samplet zichzelf uit citaten van anderen en uit brokstukken van zichzelf. Zo bewaart hij de afstand, de afstand die zo intrigeert omdat hij onoverbrugbaar blijft.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
