Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

nieuwste recensies

Fraai gestileerd persoonlijk relaas in naoorlogs Nederland

door Dagmar Holtman, 13 maart 2008

Robert Anker staat vooral bekend om zijn poëzie en in mindere mate om zijn romans. Zijn dichterschap heeft hem zelfs de functie van stadsdichter van Amsterdam opgeleverd; op woensdag 30 januari jl. nam hij het stokje over van Adriaan Jaeggi. Drie maanden daarvoor is zijn nieuwe roman Nieuw-Lelievelt verschenen, waarin hij zijn kunsten als romancier laat zien. Met ‘kunsten’ bedoel ik niet dat het een inhoudsloze vormoefening betreft maar dat het verhaal van Anker fraai gestileerd is, waarbij de inhoud gelukkig sterk genoeg is om de weelderige vorm met standing te dragen.

Het verhaal start in de vroege jaren ’30. Hoofdpersoon Wiesje Bouwmeester beleeft haar gelukkige kindertijd op het landgoed van haar ouders, ‘Nieuw-Lelievelt’ geheten. Haar vader is Ruud Bouwmeester, een welgestelde aannemer voor wie het geluk van zijn gezin op nummer één staat. Tijdens de Tweede Wereldoorlog lijkt het gezin Bouwmeester weinig last te ondervinden van de Duitse bezetter. Wanneer de oorlog echter voorbij is wordt vader Ruud opgepakt door de politie. Het blijkt dat hij tijdens de oorlog, bij de koop en verkoop van een pand, joodse onderduikers heeft aangegeven.

Het zal de lezer niet verbazen dat het juist deze gebeurtenis is die een bepalende rol speelt in Wies haar leven. Ze wordt na haar studie bouwkunde architect, en dat is gezien haar afkomst natuurlijk niet toevallig.

Haar karakter weet de sympathie van de lezer op te wekken doordat ze een type is dat dat de schouders eronder zet en niet te veel achterom wil kijken. Het trauma uit haar jeugd sluimert altijd op de achtergrond, maar ze is er de persoon niet naar om te blijven hangen in een slachtofferrol. Enerzijds maakt deze nuchterheid van Wies een karaktervolle tante, maar doordat Anker haar op die manier geportretteerd heeft is het wel lastig voor de lezer om zich te identificeren met haar. Wies overpeinst regelmatig haar leven, bekijkt haar geschiedenis met gezonde achterdocht maar hiervoor lijkt ze het medeleven van de lezer niet nodig te hebben. Ook de andere personages blijven oppervlakkig. Anker zet dit consequent door, en daarom lijkt het erop dat hij hier bewust voor gekozen heeft. Deze karakterbehandeling is niet per se storend, maar als lezer moet je hier wel even aan wennen.

Nieuw-Lelievelt geeft ook een inkijk in de generatie die de oorlog als puber meemaakte en de wederopbouw als volwassene. Het boek speelt zich af in tussen 1930 en 2001, en beschrijft de maatschappelijke veranderingen die de levensloop van Wies tekenen. Door haar ogen zien we hoe het herstel van Nederland verloopt, en hoe later de ‘moderne problemen’, zoals de multiculturele samenleving en de individualisering, zich aandienen. Ook de ontwikkelingen in de architectuur worden beschreven. De schrijver heeft zich goed ingelezen, waardoor de roman interessant is om meer dan één reden.

Maar het blijft in eerste instantie een persoonlijk relaas. Wies is een sterke, maar ook eenzame vrouw. Anker beschrijft haar beslommeringen op een verstandelijke manier. Dit wordt nog versterkt doordat hij regelmatig het ‘hardop denken’ van Wies in zijn zinnen verwerkt. Het lijken kattenbelletjes, of afdwalende gedachten. Deze methode vormt een waardevolle toevoeging in het boek, omdat het de enige manier is waarop de lezer in staat gesteld wordt om zich toch een beetje te kunnen inleven in de hoofdpersoon:

‘(...) een warenhuis waar ze zich op de parfumerieafdeling een geurtje van Chanel laat aansmeren, een paar kousen koopt, een hoedje past – hoeden staan haar niet – het is buiten prachtig weer geworden (...)’

Ook zet Anker andere vormmiddelen in om Nieuw-Lelievelt gestalte te geven. Fragmenten uit het dagboek van Wies worden afgewisseld met beschrijvingen in de derde persoon. Verder heeft schrijver de neiging om een zin helemaal door te laten lopen, en een halve pagina te vullen met allerlei woorden waartussen wel komma’s staan, maar geen punt. De leesstem in het hoofd van de lezer leest als het ware de zin in één ademtocht. Anker beheerst deze stijl over het algemeen goed, al vliegt hij soms wat uit de bocht met zijn zinnen die zich maar blíjven uitrollen. Toch is het de variatie aan stijlmiddelen die ervoor zorgt dat je je als lezer mee laat slepen in Nieuw-Lelievelt. Dit is in combinatie met de goedgevulde en gedegen inhoud een sterke formule, die ervoor zorgt dat Nieuw-Lelievelt absoluut de moeite waard is om gelezen te worden.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Dit artikel is geprint van Recensieweb - www.recensieweb.nl.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.