Otto de Kat
Julia
(2008)
Van Oorschot
192 pagina's
€ 17.50
ISBN 9789028240773
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Het Parool
De Pers
Vrij Nederland
HP|De Tijd – Max Pam
sandernet.web-log
De kracht van herinneren
door Caroline Schaberg, 7 mei 2008
Otto de Kat, pseudoniem van Jan Geurt Gaarlandt, was ooit literair criticus en is nu directeur van Uitgeverij Balans. Wie zich in de literaire wereld vanuit die positie verplaatst naar de schrijvende kant neemt een groot risico. Kan iemand die zo’n uitgesproken mening heeft over het werk van anderen, zelf eigenlijk wel schrijven? Otto de Kat heeft zich na twee succesvolle romans – Man in de verte en De inscheper – opnieuw als schrijver bewezen met de mooie roman Julia.
Chris Dudok, een welgestelde heer en directeur van een fabriek, besluit dat hij niet langer wil blijven leven. Nadat hij door zijn butler een paar honderd meter voor zijn huis is afgezet, loopt hij naar huis, gaat in zijn stoel voor het raam zitten en overdenkt zijn leven.
Het is 1938. Hij was voorbestemd de fabriek van zijn vader over te nemen, maar de gedachte hieraan verstikt hem, hij vraagt om uitstel door een jaar ‘het vak te leren kennen’ bij de concurrent in Lübeck. Hij woont in Duitsland op het moment dat daar cruciale gebeurtenissen plaatsvinden. Duitsland omarmt de nieuwe leider, en Chris staat versteld. De woorden die De Kat gebruikt om het Duitsland van de jaren veertig door de ogen van een buitenstaander weer te geven zijn verhelderend en verfrissend:
‘Lubecawerke was een speldeknop in het rijk van die groei. Maar op iedere afdeling voelde hij dat de toekomst van het land dáár werd geproduceerd. Iedere handeling had een doel, iedere dag waren ze dichterbij. In opperste verbazing onderging hij hun tempo en inzet, zag hij hun verbetenheid, hun verlangen. De man van de radio zat in hun hoofd. Zwenkte hij, dan zwenkten zij, stond hij stil, zij eveneens, riep hij hen, dan gingen ze waarheen dan ook.’
Chris wordt in beslag genomen door Julia Bender, ingenieur in de fabriek. Soms laat zij hem een beetje dichterbij komen, maar Julia stelt vooral haar eigen regels. Totdat hij haar ontslagbrief thuis moet afleveren. Zij wacht hem op en vertelt hem over haar leven, haar broer en zijn kunstenaarsbestaan en haar opvattingen over het nieuwe Duitsland.
Kristallnacht, november 1938. Chris is in de straten van Lübeck op zoek naar Julia, temidden van de chaos: ‘Dit was de nacht die niet meer zou overgaan, klein handvest van vernietiging, was getekend Der Führer.’ Als hij thuiskomt, diep in de nacht, wacht Julia hem op. Na één nacht van samenzijn verzoekt ze hem het land uit te gaan en nooit meer terug te komen, voor hem en haar bestwil. Jaren later komt hij er door een speling van het lot achter dat hij vader had kunnen worden.
Chris Dudok is een stille, gekwelde man die zijn hele bestaan kan samenballen in een paar maanden: de maanden met Julia in Lübeck. Hoewel dat bij andere boeken tot een wat trieste, tragische anti-held zou kunnen leiden, is Chris Dudok juist een geheel volledig karakter met wie je nooit medelijden hebt. Hij zit in zijn stoel, wacht tot het weer licht wordt en het tijd is om dood te gaan. Het hele boek leest als zijn stille herinneringen, maar Dudoks geheugen vormt een beeld dat zo sterk is dat de lezer zich ingebed waant in zijn leven: ‘Het geheugen weet het meest van woordloze beweging, bewaart het langst de aanraking die stil ontstaat, haar hand op zijn heup, haar mond over de zijne.’
Naast dit mooie karakter en het vermogen om herinneringen als dromen zo stil weer te geven, is het vooral De Kats stijl die hier lof verdient. Hij weet met simpele woorden, onverwachte wendingen en verrassende vergelijkingen Dudoks verleden reëel en met gevoel weer te geven: ‘Moord en brand was al geschreeuwd en uitgevoerd en door niemand gestuit. Moord en brand was het parool, de code van dit land. Liefhebben kon je nog in holen, in alkoven en verduisterde huurkamers.’ De Kats stijl past als gegoten bij Chris Dudok en zijn verleden.
Otto de Kat heeft de kunst van het schrijven goed onder de knie gekregen in zijn jaren als criticus en uitgever; met Julia heeft hij een bijzondere roman over de kracht van het verleden geschreven. Als je dit boek uit hebt is het alsof je ontwaakt uit een droom.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
