Barbara Stoeltie
Lijfsbehoud
(2008)
Nieuw Amsterdam
156 pagina's
€ 14,50
ISBN 9789046803486
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
andere recensies
Onverklaarde verbittering verwordt tot karikatuur
door Yvonne Stengs, 17 augustus 2008
Al in de eerste zinnen van Barbara Stoeltie’s romandebuut Lijfsbehoud krijgt Elly Weinberg te horen dat haar moeder Hannah niet meer leeft. Tante Suzy stort zich vol overgave op het regelen van de uitvaart, terwijl Elly vertwijfeld achterblijft. Ze hield niet van haar moeder, en doet geen enkele moeite haar afkeer te verbergen. Als tante Suzy opbelt om haar te vragen hoe het zit met het donorcodicil van Hannah, reageert Elly als volgt:
‘Ik ga rechtop zitten en begin luid te lachen. Als ik het benauwd krijg van mijn lachaanval en begin te hoesten, hoor ik een kort klikje aan de andere kant van de lijn. […] Het idee dat iemand straks met een van Hannahs longen of met haar lever in zijn of haar lichaam rond zou lopen, vind ik belachelijk en tragisch tegelijk. De mogelijkheid dat ik op een gegeven moment ergens in Amsterdam een onbekende tegen het lijf loop die me met diezelfde ongenadige en felle blik aankijkt, vervult me met walging.’
De toon is gezet. Wat is er misgegaan tussen moeder en dochter?
Hannah is een verbitterde moeder. Ze is getraumatiseerd door de oorlog, en is de zelfmoord van haar man David nooit te boven gekomen. Dat Elly twijfelt of ze wel naar de begrafenis zal gaan, is begrijpelijk, want Hannah wordt neergezet als het stereotype boze stiefmoeder. Vernedering en minachting zijn aan de orde van de dag. Als Elly pianoles heeft, wat haar niet zo heel goed afgaat, zit haar moeder het liefst met visite in dezelfde kamer om haar uit te lachen. En als Elly betast wordt door een oude man, reageert moeder Hannah onverschillig. Het is duidelijk. Hannah is geen lieve, beschermende moeder. Ze heeft het veel te druk met zichzelf en kleineert haar dochter liever dan dat ze van haar houdt.
Waar Hannahs onvermogen om haar dochter lief te hebben precies vandaan komt, wordt echter niet duidelijk gemaakt. Inzicht in haar karakter krijgen we niet. Waarom doet zij zo gemeen tegen haar dochter? Heeft het trauma van de oorlog er zo ingehakt dat zij geen liefde meer kan geven? Of is het toch de zelfmoord van haar man David? Maar niet alleen zij heeft daar iemand mee verloren, Elly is ook haar vader kwijt. En waarom heeft David eigenlijk zelfmoord gepleegd? Deze en nog veel meer vragen doemen op zonder dat er een antwoord komt.
Die ware reden wordt wel op heel summiere wijze aangestipt. Elly gaat op bezoek bij een oude bekende en anderhalve pagina later wordt in twee alinea’s het ‘grote geheim’ uit de doeken gedaan. Dat was dat dan. Geen voorbeschouwing, geen nabeschouwing, alleen de mededeling en daar moet je het als lezer maar mee doen. Heel storend, en bovendien: het maakt geen indruk. En dat is eigenlijk het geval met het hele verhaal: het raakt niet. Elly neemt waar, vertelt haar herinneringen, maar heeft er totaal geen emotie bij. Op die manier worden de gebeurtenissen ook niet invoelbaar voor de lezer, en dat creëert een enorme afstand.
Bovendien worden de gebeurtenissen zo zwart-wit verteld, slechts uit het perspectief van Elly, dat het bijna ongeloofwaardig wordt. Neem moeder Hannah: zij wordt neergezet als een extreem vervelend en haatdragend mens, maar krijgt zelf niet de kans zich te verdedigen. Haar karakter blijft hangen in een typering, een karikatuur, waardoor ze geen enkel begrip bij de lezer oproept.
Lijfsbehoud had een veel beter boek kunnen zijn. Het verhaal is er interessant genoeg voor, maar het wordt totaal niet goed uitgewerkt. Terwijl het wel duidelijk is dat Stoeltie kan schrijven. Ze schrijft vlot, met rake beschrijvingen en weet wat dat betreft de aandacht van de lezer wel vast te houden. Al komt af en toe haar ware aard als kunstjournaliste te opdringend naar boven in formuleringen als deze:
‘Ik ben naar New York gevlogen om de chaotische woordenstroom van een lallende Willem de Kooning in de Cedar Bar in Greenwich Village op te schrijven en om diezelfde avond nog de ijzige stiltes te doorstaan die Andy Warhol inlaste tussen een paar vage ontboezemingen.’
Het is mij te kunstig. Te kunstig in ieder geval om Lijfsbehoud een goede roman te noemen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
