Jessica Durlacher
Arthuro d'Alberti
(2006)
Uitgeverij 521
110 pagina's
€ 15.00
ISBN 9789049970369
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
elders op recensieweb
Grootste nachtmerrie van iedere schrijver
recensie van Schrijvers!
Wat er gebeurde met het verhaal van Mulisch
recensie van Wat gebeurde er met Cathy M.?
Een opeenstapeling van leed in het leven van een labiele moeder
recensie van De held
Ingetogen zoektocht in een muzikaal jasje
door Judith Mulder, 3 oktober 2008
Slechts 107 pagina’s telt de novelle Arthuro d’Alberti van romancière en columniste Jessica Durlacher. Toch weet zij ondanks deze beperkte omvang de zoektocht naar haar grootvader te voltooien. Lange tijd weet ze niets van hem, zijn verleden komt tijdens haar jeugd nooit ter sprake. Vader Gerhard Durlacher, die als enige van zijn gezin de nazikampen overleefde, maakt met zijn autoritaire gedrag en door de oorlog getekende karakter de dienst uit in het gezin. De sfeer die dit tot gevolg heeft, wordt in het eerste deel van deze novelle krachtig neergezet. Daarna volgt een indringende zoektocht naar haar grootvader, wiens verleden van grote invloed is geweest op het leven van de rest van de familie Durlacher.
Muziek speelde een belangrijke rol in het gezin Durlacher. Klassieke muziek was vertrouwd en bood vader Durlacher troost na zijn oorlogsverleden. Terwijl de symfonieën door het huis schallen, dienen Jessica en haar zusje zich stil te houden. Er is echter nooit klassieke zang te horen. Over de reden hiervan wordt niet gesproken. Over de oorlog sowieso niet. Maar de vraag waarom er nooit klassieke zang te horen viel, blijft aan de schrijfster knagen. Zij komt tot de ontdekking dat dit verband houdt met haar grootvader Arthur.
Operamuziek was waar grootvader Arthur, geboren in 1901, voor leefde. Hij studeerde aan het conservatorium in Duitsland, voordat de oorlog begon. Noodgedwongen moest hij deze studie afbreken, om samen met zijn broer in de familiezaak te gaan werken. Het joodse gezin Durlacher verhuist naar Nederland, en komt in 1942 in kamp Westerbork terecht. Hier krijgt haar grootvader een functie als toneelknecht. Maar gaandeweg komen we aan de weet dat hij ook Blockälteste (‘blokoudste’) was, een functie waarin hij zijn medegevangenen met geweld in het gareel hield. Maar behalve Blockälteste, dat hij tegen wil en dank door de onmenselijke omstandigheden was geworden, was hij vooral een bohémien. Een kunstenaar die het liefst carrière had willen maken onder zijn artiestennaam Arhuro d’Alberti, maar wrang genoeg alleen in het kamp de kans kreeg zijn talent tot uiting te brengen. Zijn zoon Gerhard vedraagt niet dat hij officieel meewerkt aan het vernietigende systeem. Als hij zich op een gegeven moment verzet tegen zijn vader, de Blockälteste, schreeuwt die hem sidderend van woede toe dat hij hem zal opsluiten. Deze woorden hebben een onvergetelijke en onvergeeflijke indruk op vader Durlacher gemaakt.
Ook op mij maken deze woorden, en deze dramatische onthulling, diepe indruk. Eigenlijk maakt iedere pagina indruk. Haar vlotte schrijfstijl is namelijk zo realistisch en direct, dat je bij het bulderen van haar vader en het schetteren van de muziek de voortdurend aanwezige spanning letterlijk kunt voelen.
‘In huis moeten mijn zus en ik altijd stil zijn. Op de trap lopen we zacht en voorzichtig. Van lawaai in huis wordt papa razend. Dan komt het brullen. Alsof we vreemden zijn geworden, anderen dan wijzelf. Soms stormt hij ons achterna de trap op. Of hij schreeuwt, ogen vlammend, met zijn hand op zijn hart: “Willen jullie soms dat ik kapot ga?”’
Dit gevoel wordt kracht bijgezet als je de bijgeleverde cd op hoog volume aanzet. Het ene moment dendert het vioolconcert van Mendelssohn mee, terwijl op een ander moment de zoektocht in Westerbork naar documenten van haar grootvader angstig realistisch wordt als de muziek van Johnny en Jones, twee artiesten die in kamp Westerbork optraden, op de achtergrond klinkt. Beklemmend en indringend zijn woorden die dan van toepassing zijn op Arthuro d’Alberti, dat ter gelegenheid van de Boekenweek 2006 – met als thema muziek – verscheen.
Kortom: een ijzersterke novelle, waarin een dramatische onthulling en een onverwerkt oorlogsverleden doorwerken op het leven van de rest van de familie. Zonder opsmuk, maar ingetogen. Zonder uitvoerige uitwijdingen, maar door de feiten voor zich te laten spreken. Zonder emoties, maar met een zoektocht die we op de voet volgen. Geen sentimentele ophemelingen, maar een realistische reconstructie van het leven van haar muzikale grootvader. Heel veel in weinig woorden dus eigenlijk, waarbij de cd de betekenis van haar woorden nogmaals onderstreept.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
