Saskia Profijt
De gunsteling
(2008)
Nieuw Amsterdam
240 pagina's
€ 16,50
ISBN 9789046802779
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
Macht is van alle tijden
door Judith Mulder, 2 november 2008
Als Elizabeth Tudor in 1997 premier van Groot-Brittannië wordt, is zij van plan een flink aantal hervormingen door te voeren. Het gaat haar echter iets minder makkelijk af dan zij van tevoren had gedacht. Machtspelletjes, liefdesperikelen en een dwarse bevolking staan haar in de weg. Maar wat is er aan de hand? Is queen Elizabeth I na ruim 400 jaar opgestaan uit haar graf?
Het verhaal, zoals Profijt dat in haar roman De Gunsteling schetst, gaat over de verwikkelingen in de Britse politiek van 1997 tot 2007. Elizabeth Tudor staat als premier aan het roer, met aan haar zijde media-adviseur Gwyn Goldsmith. Het doorvoeren van de geplande veranderingen gaat niet van een leien dakje, en ook het privé-leven van haar adviseur laat te wensen over. Maar daar kan niet te lang bij worden stilgestaan, want zijn hele leven draait uiteindelijk om zijn werk en bovendien moeten ook de intriges tussen Elizabeth en Robert Devereux, graaf van Essex en officier in het Britse leger, een plaatsje krijgen. Een geheime relatie, die op een gegeven moment in de openbaarheid wordt gebracht om daarna weer dood te bloeden. Genoeg aanleiding om elkaar het leven eens flink zuur te maken. In opdracht van Elizabeth vertrekt Robert in 2007 naar Afghanistan om een aantal forten op de Talibanstrijders te heroveren. Maar in plaats daarvan besluit Devereux, eenmaal ter plaatse, om over een wapenstilstand te onderhandelen. Dit was niet wat Elizabeth in gedachten had en haar aanzien keldert behoorlijk door deze actie. Bij terugkomst straft zij hem met huisarrest. Afgesloten van de buitenwereld zint hij op wraak, want dit laat hij zich niet zomaar gebeuren.
Maar waar komt Elizabeth I na al die tijd opeens vandaan? Profijt heeft haar verhaal gebaseerd op een zestiende-eeuws koningsdrama. ‘Baseren’ is inderdaad niets te veel gezegd, want namen en gebeurtenissen komen heel letterlijk terug. Elizabeth werd in 1559 gekroond tot koningin van Engeland. Haar regeringsperiode zou in het teken staan van religieuze spanningen, zowel in de buitenlandse politiek als in de binnenlandse verhoudingen. Spanningen ook op liefdesgebied: de geruchten over een relatie tussen haar en Robert Dudley, graaf van Leicester, waren niet van de lucht. Ook hij krijgt de taak een opstand neer te slaan, zij het in Ierland. In plaats van het aangaan van de strijd, sluit hij een overeenkomst met de Ierse rebellen. Bij terugkomst laat ze hem in een toren opsluiten en enige tijd later onthoofden.
Premier in plaats van koningin, Irak in plaats van Ierland en een huis in plaats van een toren. Kleine nuances in een voor de rest redelijk letterlijke herhaling van de geschiedenis. Maar is het toeval dat het verhaal zich afspeelt tussen 1997 en 2007? Laat dat nu net de ambtsperiode van Tony Blair, voormalig premier voor de socialistische Labour Party, zijn. Om de publieke opinie te bespelen had hij twee invloedrijke adviseurs aan zijn zijde. En de aandachtsgebieden van Blair? Onderwijs en gezondheid, net als die van de hoofdpersoon. Na 2001 wordt al zijn tijd opgeslokt door de buitenlandse politiek, meer specifiek door de strijd tegen de Taliban. Weer een hele serie elementen uit de geschiedenis die Profijt mee heeft genomen in haar moderne historische roman. De schrijfster heeft dus een geschiedenis geschreven die is samengesteld uit het leven van queen Elizabeth I en de regeringsperiode van Tony Blair.
Het verhaal bestaat uit veel verschillende elementen: heden en verleden, politiek en privé, macht en machteloosheid, liefde en intriges, die elkaar in een prettig leesbare stijl afwisselen. Het zijn echter zo veel elementen die in relatief weinig pagina’s uitgewerkt worden, dat het verhaal redelijk oppervlakkig blijft. Ook de karakters maken maar weinig ontwikkeling door. Want wat maakt de graaf van Essex bijvoorbeeld zo bijzonder dat de twintig jaar oudere Elizabeth direct als een blok voor hem valt? En hoe diep zit die liefde, als ze hem eveneens als een blok laat vallen zodra hij niet doet wat zij wil? En waarom blijft adviseur Goldsmith maar in zijn werk investeren, terwijl het thuis een puinhoop is, zijn dochter weigert te eten en zijn vrouw op het punt staat hem te verlaten? Een hoop losse eindjes.
Eigenlijk vormt juist de sneltreinvaart waarmee we het leven van de hoofdpersonen doorkruisen ook de kracht van dit boek. Profijt wijst ons er terloops op dat macht uiteindelijk de belangrijkste drijfveer in het menselijk handelen is. Vooral het feit dat de schrijfster dit thema niet expliciteert, maar tussen de regels door terug laat komen, is een sterk punt. Dan blijkt namelijk dat macht zich in allerlei vormen en gedaantes openbaart en bovendien van alle tijden is. Niet alleen op politiek – nationaal en internationaal – niveau, maar ook binnen een gezin of relatie is niet inspiratie het vertrekpunt, maar de poging iemand anders jouw wil op te leggen. En of het dan gaat om het afstevenen op een wereldwijde oorlog of het dwingen van je kind om groente te eten, doet er feitelijk niet zo veel toe.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
