Flip Willemsen
Als hij terugkomt
(2007)
Meulenhoff
176 pagina's
€ 17,90
ISBN 9029079762
oordeel
(2/5)
Een fietstocht vol vlakke herinneringen
door Lucienne Klinkenberg, 20 november 2008
Iedereen krijgt in zijn leven te maken met de dood van een geliefd persoon en het daarbij behorende rouwproces. Dit universele gegeven kan voor bijzondere, ontroerende en herkenbare boeken zorgen. Kluun wist met Komt een vrouw bij de dokter (2003, recensie), waarin de vrouw van hoofdpersoon Stijn sterft aan een ongeneeslijke ziekte, het gevoel van angst, verdriet en wanhoop zo navoelbaar weer te geven dat lezers het boek, en daarmee Stijn, massaal omarmden.
In de roman Als hij terugkomt van Flip Willemsen (1953) overlijdt de geliefde van de hoofdpersoon ook. Zoals in eerder werk van Willemsen, bijvoorbeeld in de verhalenbundel Operatie glimlach (2001), spelen gemis en afscheid nemen een grote rol. We lezen het verhaal van Beer, een vrouw van middelbare leeftijd, die in haar leven één grote liefde heeft gekend: Anton. Hoewel ze niet meer samen zijn, is Beer volledig gebroken als Anton sterft: ‘Anton is dood. Ze krimpt ineen. Een niet te harden pijn.’
Om door de moeilijke periode heen te komen, koopt ze een paar dagen na de crematie een hometrainer. Wanneer ze hierop fietst, belandt ze in haar herinneringen: ‘Rijden maar. Eerst naar de Kinkerstraat, waar het begon. En vandaar recht naar de Bijlmer, net als toen.’ Door middel van die flashbacks krijgt de lezer informatie over de verhouding tussen Beer en Anton.
Hun ontmoeting en relatie doen nogal boeketreeks-achtig aan: Ze zien elkaar, zijn op slag verliefd en gaan vrijwel meteen samenwonen. De liefde wordt zeer clichématig neergezet:
‘Als we samenwonen en elke dag naast elkaar wakker worden is mijn geluk compleet. En we hand in hand over straat lopen, [...] en heel veel van elkaar houden, jij net zoveel van mij als ik van jou.’
Veel spannender wordt het niet. De relatie blijft erg oppervlakkig en wanneer ze uit elkaar gaan (‘[ze] blijven voor altijd vrienden’) is het een gezamenlijke beslissing. Hoe Beers leven eruit zag tussen het einde van de relatie en de dood van Anton blijft onbesproken, evenals haar leven vóór de ontmoeting. Zijdelings lezen we over Beers traumatische jeugd – ‘haar moeder kon haar niet loslaten en zij (Beer) kon zichzelf niet bevrijden’- maar dat werkt Willemsen niet uit. Beer blijft een flat character, waardoor haar verdriet je niet raakt.
Toch weet de schrijfster me op sommige momenten te verrassen met een onverwachte observatie. De wijze waarop een overledene aanwezig kan blijven, geeft ze treffend weer: ‘Doden waren stalkers en wisten niet van ophouden. Dat konden ze niet helpen, daar waren het doden voor. Ze verschenen het liefst als je uit een hazenslaapje ontwaakte, levensecht en dichtbij. Dichterbij kon niet. Verweer was onmogelijk.’
Regelmatig doet de auteur een poging humoristisch uit de hoek te komen. Zo is de manier waarop een vriend van Beer, de psycholoog Jaco, in het telefoonboek staat grappig: ‘_De cliënt betaalt naar inkomen. Angst is menselijk en komt in alle inkomensgroepen voor._’ Maar om nu te zeggen dat Als hij terugkomt net als Kluuns Komt een vrouw bij de dokter een geestig boek is, gaat te ver. De humor van Willemsen werkt vaak averechts, aangezien veel grappen geforceerd aandoen en tenenkrommend flauw zijn. Tijdens een wandeling met een vriend zegt Beer bijvoorbeeld: ‘“Een echte schrijversbuurt (…) Zou er daarom zoveel papier op straat liggen?”’ Een overdosis van dergelijke zouteloze opmerkingen is storend en leidt af van het verhaal.
Hetzelfde ergerlijke effect heeft de wijze waarop meer dan twintig keer naar Beer wordt verwezen:
‘Ze (Beer) staat op’.
‘Ze (Beer) houdt haar hoofd scheef, zoals Anton deed.’
‘Ze (Beer) heeft in de loop der jaren veel opgeslagen.’
De schrijfster gebruikt bovenstaande constructie wanneer onduidelijk is naar wie ‘ze’ verwijst. Waarom ‘Beer’ niet gewoon het onderwerp is, maar tussen haakjes als verklaring bij ‘ze’ wordt gezet, blijft mij een raadsel.
Net zo onduidelijk is wat ze (Willemsen) de lezer met dit boek wil meedelen. Door Beer zo schetsmatig uit te beelden, kon ik me geen moment met haar identificeren. Ze zal niet beklijven, zoals ook dit boek van Willemsen snel uit mijn herinnering zal verdwijnen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
