Myra Römer
Het geheim van Gracia
(2008)
Atlas
155 pagina's
€ 16,90
ISBN 9789045000664
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
andere recensies
Bevredigende onbeantwoorde vragen
door Lucienne Klinkenberg, 18 januari 2009
Een zestienjarig meisje wordt verkracht, gaat een week later naar bed met een goede vriend en blijkt dan zwanger te zijn. Het zijn ingrediënten die in een soapserie niet zouden misstaan, maar kunnen dergelijke gebeurtenissen zorgen voor een boeiende roman? Met Het geheim van Gracia, na Verhalen van Fita (2005) de eerste roman van Myra Römer (1946), doet de schrijfster een dappere poging dat voor elkaar te krijgen. Römer is, net als haar hoofdpersoon Gracia, op Curaçao geboren en is op achttienjarige leeftijd naar Nederland gekomen. Deze twee landen zijn de couleur locale bij het verhaal waar het werkelijk om draait.
De roman begint met een zeer wanhopige Gracia die maar één wens heeft: ‘Ik wilde zijn dood.’ Hiermee begint de nu zesenvijftigjarige vrouw haar verhaal. Ze heeft haar herinneringen lang verdrongen, maar veertig jaar later blijkt dat niet meer mogelijk te zijn:
‘Mijn hoofd voelt aan als een verwaarloosde gietijzeren pot waarin na ondoelmatig gebruik roestplekken hun eigen gang zijn gegaan. Het deksel dat in de loop der jaren verschillende deuken heeft opgelopen sluit niet meer en de laatste tijd siepelt in onbewaakte ogenblikken een onmiskenbare stank naar buiten die de rotting verraadt die binnenin lang haar eigen gang is gegaan.’
In de ik-vorm vertelt ze hoe haar bestaan er als zestienjarig meisje uitzag. Aan haar ongestoorde leven komt een eind als Jacques, de nieuwe leraar Engels, zijn entree maakt. Hij brengt alle meisjes het hoofd op hol en Gracia voelt zich dan ook vereerd dat hij haar voor een feest uitnodigt. De lezer wantrouwt de situatie, niet alleen door de slijmerige manier waarop deze docent met zijn leerlingen omgaat, ook door bepaalde toespelingen. Zo stelt Jacques haar voor aan mensen als ‘zijn literatuurvriendinnetje’ en wanneer het over De avonden gaat zegt een gast: ‘Zo, zo, heeft hij je ook verteld dat Van het Reve het met jongens doet?’ Gracia kan door haar leeftijd de situatie niet goed inschatten, al voelt ze zich wel ongemakkelijk, maar de lezer voelt dat het verkeerd zal aflopen. Deze beklemmende en zelfs grimmige sfeer zorgt voor een sterke betrokkenheid bij Gracia.
De week die hierop volgt, gebruikt Gracia om wraak te nemen: door middel van voodoo geeft ze uiting aan haar verdriet en woede. Als Jacques sterft, lijkt het een ongeluk maar zij denkt beter te weten. Haar leven staat volledig op zijn kop, zeker nadat Herman, een zeven jaar oudere goede vriend, haar zijn liefde verklaart en ze vervolgens met elkaar vrijen. Deze simpele verhaallijn wordt erg clichématig wanneer Gracia zwanger blijkt te zijn en met Herman trouwt.
Omdat het verhaal meandert tussen het heden en het verleden blijft het verhaal toch boeien en groeit Gracia uit tot een volwaardig karakter. Ze worstelt met haar traumatische ervaringen en realiseert zich dat anderen haar leven hebben bepaald. De reactie van Herman wanneer Gracia haar twijfels uit over zijn vaderschap is daar een voorbeeld van: ‘“Kijk me aan, verdomme, kijk me in de ogen. Het is mijn kind en daarmee basta! Je haalt het niet in je hoofd ons kind weg te laten halen. [...] Je draagt ons kind, heb je dat begrepen? Ons kind.” De klank van zijn stem duldde geen tegenspraak.’ Ook haar moeder voelt zich gerechtigd alles voor Gracia te regelen: ‘“Zodra jullie getrouwd zijn, mogen jullie het zelf bepalen. Nu hebben wij het voor het zeggen, je bent nog altijd minderjarig,” zei mai met een niet te missen ergernis in haar stem.’
Hoezeer Gracia ook probeert haar verleden te verdringen, toch komen dezelfde vragen steeds naar de oppervlakte drijven: Wie is de vader van haar kind? Hoe is Jacques overleden? Regelmatig leveren dergelijke confronterende vragen een mooie metafoor op: ‘Toch blijf ik speuren naar dat ene wat niet thuishoort in haar gezicht. Mijn twijfels heb ik niet meer tegen Herman uitgesproken, ze leiden een even onzichtbaar bestaan als de tabascoschildpadden: ze zijn er, houden zich schuil en laten zich zelden aan de oppervlakte zien.’ Vanwege deze begrijpelijke onzekerheden bleef haar leven mij interesseren en was ik benieuwd naar haar ontwikkeling.
Door enkele toevallige gebeurtenissen wordt Gracia gedwongen haar herinneringen toe te laten. Ze vraagt zich af waarom zij na jarenlange verdringing opeens de behoefte voelt te graven in haar verleden. Haar twijfels zetten mij ook aan het denken, want hoe belangrijk is het de antwoorden op alle vragen te krijgen? Hoewel Gracia enkele voorzichtige stappen onderneemt de onduidelijkheden op te lossen, ziet ze langzaam maar zeker de nutteloosheid daarvan in. Langzaam maar zeker komt de berusting dat sommige vragen niet beantwoord hoeven te worden.
Ondanks de nogal voorspelbare ontwikkelingen is het Römer gelukt een navoelbaar verhaal te schrijven. Met een mooi symbolisch slot, dat ik hier niet zal onthullen, laat ze bovendien zien dat een roman met onbeantwoorde vragen toch bevredigend kan zijn.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
