Bart Moeyaert
Graz
(2009)
Querido
119 pagina's
€ 17,95
ISBN 9789021435497
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Vertelling van kleine handelingen
door Eveline Vink, 26 mei 2009
Graz is een plaats in het Zuidoosten van Oostenrijk, een stad met een kwart miljoen inwoners en een historische binnenstad die op de werelderfgoedlijst van Unesco prijkt. Bart Moeyaert raakte er geďnspireerd door een apotheek en schreef er een boek over, Graz, 119 pagina’s dun.
Apotheker Eichler, een zeer eenzelvig figuur die zichzelf en zijn gangen minutieus in acht neemt maar daar lange tijd toch geen enkel realistisch zelfbewustzijn aan lijkt te kunnen verbinden, maakt iets schokkends mee. Hij is het type man dat de deken op de ongebruikte helft van zijn tweepersoonsbed recht trekt om zijn moeder, reeds lang begraven, warm toe te dekken. Een man die niet kan omgaan met – ja, wat? Uiteindelijk met vooral zichzelf.
Deze Eichler dus, maakt iets mee. Een meisje rijdt haar fiets in een tramspoor, valt, en staat niet meer op van de stoep voor zijn apotheek. Hij vindt die avond haar portemonnee, nadat hij zich tijdens zijn dagelijkse avondwandeling meermalen door de gedachte aan haar had laten opwinden. Hij ontdekt dat het meisje Jochen heet, en geen meisje is.
‘Ik ben me ervan bewust dat er jongens zijn die er als meisjes uitzien, en dat er meisjes zijn die er als jongens uitzien. Ik vind dat niet erg. Er is niets wat mij schokt. Ik heb al vaker bloed staan dweilen. Bij mij rinkelt de bel omdat er weer eens een zieke binnenkomt. Zelf ben ik bang van pijn, maar in mijn zaak zijn alle kwalen kind aan huis, in het bijzonder de langdurige. Op dat vlak valt mij erg weinig nieuws te leren. Ik detecteer, ik analyseer. Ik geef de dingen een plek tussen goed en ongezond, dat is mijn aard.
[...] Er zijn jongens die rozen en Krapfen en sinaasappels kopen, en eruitzien als buitengewoon mooie meisjes.’
Graz is nauwelijks dikker dan een boekenweekgeschenk en bestaat dan nog voornamelijk uit veel wit. Ergens is dat wel mooi, die ruime bladspiegel en lege pagina’s tussen de hoofdstukken. Want Moeyaert spreekt in de spaties tussen zijn woorden, zijn boodschap klinkt het sterkst op de momenten dat je het verhaal even op je in laat werken. In de witte ruimte dus.
Dat je die afstand af en toe nodig hebt, komt omdat de vertelling zich nogal op microniveau afspeelt. Graz is een vertelling van kleine handelingen. Eichler voorziet elke voetstap van commentaar, elke gebeurtenis van zijn eigen interpretatie. Uit alle schijnbaar onbetekenende commentaren samen ontstaat het verhaal op macroniveau, het verhaal van Herman Eichler.
‘Ik waste me staand aan de wastafel. Mijn onderlichaam, mijn bovenlichaam. Voortdurend was ik me bewust van de grootte van mijn hand. Het was de hand van een mopperend oud wijf. Ze gebruikte koud water en droogde me af met een harde handdoek uit de kast. [...] Ze was niet snel tevreden.
Ik haalde mijn pyjamabroek onder het kussen vandaan, legde het jasje klaar, mat me het pasgestreken gevoel van vroeger aan. Het paste me niet.’
Moeyaert gebruikt eenvoudige taal. Vertrouwde woorden die, ontdaan van vanzelfsprekendheid en nutteloze toevoegingen, een halo van extra betekenis hebben gekregen. Juist het gebruik van gewone, dagelijkse woorden maakt zijn schrijfstijl toegankelijk. De boeken voor kinderen en jongeren, die hij ook schreef, bewijzen dat literatuur niet ingewikkeld hoeft te zijn. Hij beschrijft alleen steeds maar kleine stukjes van een groot schilderij, en dan duurt het soms even tot je beseft wat je ziet.
Dat geldt ook voor Graz. Het volledige beeld van de apotheker verschijnt pas na volledige lezing en overpeinzing, en ongetwijfeld zal het bij herlezing nog stukken scherper worden. Een mooi, geschakeerd, bijzonder, lang nazingend beeld is het.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
