De leugen regeert
door Lies Journée, 11 september 2009
Wie van voedsel houdt, zal bij de nieuwste roman van Margot Vanderstraeten zijn vingers aflikken. Mise en Place is het verhaal van de tweeënzestigjarige topkok Victor Werner, die Vlaanderen met zijn drie verworven Michelin-sterren op de gastronomische kaart heeft gezet. Volgens de media is zijn restaurant Victoria niet alleen een omweg, maar zelfs een reis waard. Victor Werner heeft het goed voor elkaar. Lijkt het. Toch schuilt er achter zijn succes een onverwerkt schuldgevoel dat hij sinds de dood van zijn vader met zich meedraagt.
Victor bewaart sindsdien een geheim dat niemand kent, behalve zijn doofstomme zus Louise. Zijn doorslaande perfectionisme in de keuken helpt hem zijn schuldgevoel te vergeten en de traumatische gebeurtenis uit zijn jeugd te verdringen. Depressieve neigingen heeft hij altijd weggespoeld met alcohol en weggeslikt met een divers assortiment aan pillen. Ontkenning is de makkelijkste weg, en ‘zaken waarover niet gepraat wordt, wekken de illusie niet te bestaan’. Victors kunstmatige harmonie raakt echter ontregeld wanneer zijn zus Louise plotseling sterft.
Louise deelt in een uitgebreid testament haar laatste wensen mee aan haar familie. Zij wil een ‘feest’ aan de vooravond van haar begrafenis: een diner in restaurant Victoria met de familie Werner en de zusters uit het klooster waar Louise haar leven lang kloosterlinge is geweest. Victor en zijn vrouw Christine vraagt zij als gastheer en gastvrouw op te treden, en ook het menu dat de genodigden opgediend zullen krijgen heeft zij nauwkeurig omschreven in haar laatste wil. Tijdens de ‘feestelijkheden’ zal een van de zusters Louises dagboek aan de genodigden voorlezen. Louise besluit haar testament met een uitdrukkelijk smeken om vergiffenis aan Victor. Haar smeekbede werpt Victor terug in het verleden. ‘Herinneringen schieten niet altijd vanzelf wortel; soms hebben ze een dode nodig om tot leven gewekt te worden.’
De lezer krijgt inzicht in Victors jeugd aan de hand van twee fotoboeken die Louise heeft samengesteld. In luchtige en humoristische stijl worden wij deelgenoot gemaakt van de grillen en belevenissen van een jonge Victor. Zijn kinderlijke onschuld krijgt een sprookjesachtige uitbeelding. Met haar originele taalgebruik is Vanderstraeten in staat de lezer mee te voeren naar een andere wereld en creëert zij een sfeer waar je ademloos van kan genieten. Met haar taal en stijl beïnvloedt zij de stemming van de lezer.
‘Victor gaf er zich rekenschap van dat er een verband bestond tussen de champignons in de groeve en hun plaats op de eerste bank in de kerk. Toch kon hij niet geloven dat de eigenaar van zoveel wit goud echt rijk was. Rijke vaders poetsten hun oren en die van hun kinderen met echte wattenstaafjes en niet, zoals zijn vader, met gebruikte lucifers waarvan de opgebrande zwavelkop met een prop watten werd omwonden.’
Vanaf het begin werkt het verhaal toe naar het ‘feest’, waarop de bekentenis van Louise, de impact ervan op de aanwezigen en een confrontatie tussen de uit elkaar gegroeide gezinsleden zullen plaatsvinden. Alle verhaalelementen lijken een opbouw te zijn naar die climax: de voorbereidingen, de verwachtingen van Victor en de gevoelens van onzekerheid en angst die in hem ontkiemen. Want de lang verdrongen herinneringen keren langzaam in zijn geheugen terug.
De verwachte climax blijft echter uit. In tegenstelling tot de verhaalpersonages, krijgt de lezer voortijdig het dagboek van Louise onder ogen. Dat bevat twee versies van de dood van vader Yves: ‘De dood zoals Victor dacht dat hij was’, en ‘De dood zoals hij echt was’: Louises versie van de traumatische gebeurtenis. Hier mist Vanderstraeten een opgelegde kans om tot de psyche van haar hoofdpersoon door te dringen. Wanneer Vanderstraeten op dezelfde voet was verder gegaan, door na deze bekentenis Victors psyche en diens verhoudingen met de andere gezinsleden nog verder bloot te leggen, dan had ze tot de kern van Victors wezen kunnen geraken. Ze had de lezer kunnen doen beseffen hoezeer de hoofdpersoon getroffen wordt door de herinneringen, die uit zijn geheugen naar boven kruipen. De schrijfster was goed op weg, maar door het verhaal vroegtijdig te beëindigen, laat ze een uitgelezen kans liggen om deze kwaliteit die zij bezit uit te buiten.
Op de laatste bladzijde van het boek richt de schrijfster zich hoogstpersoonlijk tot de lezer. Het verhaal is nog niet voorbij, deelt zij ons mee! Als we willen weten hoe het verder loopt, moeten we naar haar website, om het laatste hoofdstuk, ‘De Dood zoals hij evengoed had kunnen zijn’, te lezen of beluisteren. Dan vraag ik mij af: waarom? Waarom zo omslachtig? Wanneer men een roman leest, verwacht men toch op z’n minst dat deze van begin tot eind aanwezig is in het boek zelf… Misschien een ouderwetse gedachte, maar dit geval van intermedialiteit heeft iets weg van een verhulde reclamestunt.
Bovendien maakt de schrijfster zich er in dit alternatieve einde wel heel gemakkelijk vanaf met – op zijn zachtst gezegd – nogal een ommekeer in de psyche van onze hoofdpersoon. Zijn plotselinge zelfmoord valt uit de toon met de nuchtere, lichtelijk cynische Victor die wij in de roman hebben leren kennen. Deze man houdt van het leven, geniet met volle teugen, ondanks zijn ontkennen van problemen. Het is alsof Vanderstraeten er nog even snel een afgerond geheel van wilde maken. Waarom zo’n haast? Had er nog een tiental bladzijden bijgeschreven, denk ik dan. Dat zou het verhaal alleen maar ten goede zijn gekomen. Bovendien is dit plotselinge einde geen meerwaarde voor de plot van de roman.
Victors oude moeder had een stilzwijgen van Louise geprefereerd. Ik ook wat betreft dit laatste digitale hoofdstuk. Desalniettemin illustreert het Victor’s onvermogen waardoor de leugen – die zijn waarheid is – blijft regeren. Ondanks dat de lezer soms in het ongewisse wordt gelaten over de emotionele processen in het hoofd van Victor, blijft Mise en Place door zijn originele stijl en exquise gerechten een interessant boek om te lezen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
