Mark Boog
Ik begrijp de moordenaar
(2009)
Cossee
155 pagina's
€ 18,90
ISBN 9789059362024
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
elders op recensieweb
Poëtisch hoogstandje al te grillig
recensie van De helft van liefde
recensie van Ik begrijp de moordenaar
Ontdekkingen van 2009: echt ontdekken is meer dan het vinden van iets nieuws
opiniestuk
andere recensies
NRC Handelsblad
de Volkskrant
Trouw
Het Parool
Max Pam (HP|De Tijd)
8weekly
Fictief politierapport over 30 jaar oude moordzaak
door Marjolein Groenewegen, 18 oktober 2009
Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury
Thriller en politierapport vallen samen in deze bijzondere roman van Mark Boog, waarin het enige zekere het onzekere is. Wie de dader is en wat zijn motieven zijn wordt in het midden gelaten, waardoor je eigenlijk nog steeds de moordenaar niet begrijpt. Met alweer zijn vierde roman bewijst Mark Boog in Ik begrijp de moordenaar dat hij behalve poëzie ook zeer goed proza kan schrijven.
Dat we hier te maken hebben met een bijzondere roman wordt al direct duidelijk als de anonieme hoofdpersoon, een rechercheur, zich in de aanhef verontschuldigt voor het ongebruikelijke rapport dat hij ons presenteert: ‘Het is […] geen rapport geworden maar een neerslag van mijn gedachten’ en kan zelfs gezien worden als de bekentenis van deze rechercheur van 64 die nog maar een paar maanden te gaan heeft voor zijn pensioen. Om hem tot die tijd bezig te houden wordt er een dertig jaar oude moordzaak heropend, waarvan iedereen weet dat er toch niets substantieels meer uit zal komen. Gaandeweg leren we de rechercheur kennen en worden we meegesleept in zijn overpeinzingen over het onderzoek.
De rechercheur schrijft zijn verhaal als verslag van zijn eigen ervaringen – een soort dagboek – waarin hij zijn lezer direct aanspreekt. De beoogde lezer is meestal de commissaris van zijn district, maar kan ook een politieagent zijn of simpelweg elk willekeurig persoon die het rapport in handen heeft gekregen, ‘uzelf desnoods, als u een van die mensen bent die graag aangesproken worden, die het contact en de verantwoordelijkheid niet schuwen’. Daardoor raak je als lezer zo bij het verhaal betrokken, dat je je bij tijd en wijle zelf de commissaris voelt.
In eerste instantie doet de rechercheur in Ik begrijp de moordenaar denken aan de beroemde De Cock (met cee-oo-cee-kaa) van Baantjer. Beiden zijn mannen op leeftijd die het liefst hun eigen gang gaan bij het oplossen van een moordzaak. Een glas jenever in de hand aan de bar van een café maakt het plaatje compleet. Maar deze rechercheur slaat vervolgens een compleet andere weg in. Hij krijgt een relatie met de weduwe van de verdachte X. Hij verplaatst zich volledig in de moordenaar, wat volgens hem de enige manier is om de moord op te lossen. Want ‘wie zich inleeft, wie meespeelt, wie zich werkelijk geeft, gaat deel uitmaken van zijn zaak, wórdt de zaak. Slagen of falen is dan een kwestie van levensbelang’. Helaas gaat deze werkwijze gepaard met risico’s, die de rechercheur echter graag lijkt te willen nemen. De man die voorheen geheelonthouder was drinkt te veel, de al decennia ongewapende schaft een pistool aan; hetzelfde model als indertijd bij de moord gebruikt werd.
Het boek is voornamelijk een reflectie op het leven van de rechercheur, zowel ten tijde van de moord als nu. Centraal in zijn overpeinzingen staat de oude molen, waar 30 jaar geleden de moord werd gepleegd. Hoewel de rechercheur herhaaldelijk aangeeft de dader te begrijpen, komen we weinig over diens misdaad te weten. We vernemen slechts dat X. is vrijgelaten bij gebrek aan een motief en onomstotelijk, op legale wijze verkregen bewijs. Maar wat er wel aan bewijs is gevonden (X. bleef verdachte) komt niet ter sprake.
De weduwe is een bijzondere verschijning: jeugdig ondanks haar zestig jaren, gek op (media-)aandacht en al die jaren trouw gebleven aan de moordenaar. Bij haar ligt de sleutel van het verhaal. De rechercheur is volledig in de ban van de weduwe en zij maakt daar listig gebruik van. De weduwe lijkt de drijvende kracht te zijn achter zijn wangedrag. Zij zet hem aan tot daden die wettelijk niet door de beugel kunnen: om zijn trouw aan haar te bewijzen ontvreemdt hij geclassificeerde dossiers uit het archief en schaft een pistool aan. Ook lijkt de weduwe iets te verbergen, maar wat dat is blijft onduidelijk. Er wordt bijvoorbeeld geen opheldering gegeven over hoe zij weduwe is geworden en of zij daar – met de grote invloed die zij op mannen weet uit te oefenen – zelf de hand in heeft gehad. De laatste in deze reeks raadsels is het open en zeer plotselinge einde, waardoor het lijkt alsof er een aantal pagina’s missen. Maar wie de subtiele aanwijzingen in het verhaal niet over het hoofd heeft gezien krijgt antwoord op veel vragen.
Ik begrijp de moordenaar is een literaire politieroman met een verborgen plot. Het is daarmee dus geen klassieke whodunit. Alleen wie aandachtig leest, ziet verbanden en begrijpt – nee, niet de moordenaar, maar de intrigerende uitgebluste rechercheur die vlak voor zijn pensioen ineens het licht ziet en begrip voor een moordenaar kan op brengen. Ondanks zijn beperkte omvang bevat dit fictieve politierapport een grootse inhoud.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
