Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

nieuwste recensies

• Helder, onopgesmukt, volmaakt
  (Thomas Verbogt - Perfecte stilte)
• ‘Om de wastafel uit de vloer te trekken.’
  (L.H. Wiener - Shanghai Massage)
• Horror op de Zuidas
  (Thomas van Aalten - De schuldigen)
• Een 'gele halo' en een leegstaande dolfijn
  (Merijn de Boer - Nestvlieders)
• Een Koerd? Dan ook een moslim
  (Wanda Reisel - Nacht over Westwoud)

Zonder vernietiging geen vooruitgang

door Evelien de Boer, 30 oktober 2009

Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury

De vijfde roman van Tommy Wieringa (1967) is het verhaal van Ludwig Unger, zoon van een Oostenrijks kunstenaar en een Nederlandse pornoactrice. Na het vertrek van vader Bodo vestigen de jonge Ludwig en Marthe zich in Alburgh, op een eroderend klif aan de Oost-Engelse kust. In Caesarion moet Ludwig niet alleen de strijd met het natuurgeweld aangaan, maar ook met een beknellende moederliefde en een vader die van vernietiging zijn handelsmerk maakt.

Het verhaal begint wanneer de 31-jarige Ludwig (liefkozend Caesarion genoemd – naar de gedoemde zoon van Cleopatra en Julius Caesar) terugkeert naar Alburgh. Hier ontmoet hij Linny, die hij al vrij snel overspoelt met zijn levensgeschiedenis. Hij vertelt haar over zijn jeugd in Alburgh, die enerzijds in het teken stond van het gevecht tegen het water en anderzijds gekenmerkt wordt door de moeizame relatie met zijn moeder Marthe. Het ontbreken van vader Bodo en de symbiotische verhouding met zijn moeder, leiden tot een verstoorde oedipale driehoek. Ludwig is teleurgesteld in zijn vader en koestert seksuele gevoelens voor zijn moeder. De manier waarop Wieringa de scheefgegroeide band tussen Ludwig en Marthe expliciteert, laat vaak weinig aan de verbeelding over:

‘Als mijn moeder mij had opgemaakt, ging ik naar mijn kamer. De bloedrode, hete wolk in mijn borst. Ik ging op bed liggen en knoopte mijn broek open. [...] De kleine schaamte daarna, mild als hoofdschudden.’

De opmaaksessies met Marthe eindigen wanneer Ludwig voor zijn vijftiende verjaardag een kaart met enkel de woorden ‘Hou van mij’ ontvangt van zijn vader. ‘Die drie woorden waren zijn vermaning, maar met de vermaning kwam de absolutie mee: zou ik mijn leven beteren, dan beantwoordde hij mijn liefde met de zijne.’ Dit besef is het keerpunt voor Ludwig; zo gaat hij op rugby om zijn masculiene kant te ontwikkelen. Dan confronteert één van zijn teamgenoten hem met een pornofilm waarin Eve LeSage de hoofdrol speelt; geschokt herkent Ludwig zijn moeder. Vanaf dat moment leven Ludwig en Marthe ´elegant langs elkaar heen´.

Wanneer hun huis in Alburgh wordt opgeslokt door de zee, vertrekt Marthe naar Los Angeles om daar haar pornocarrière nieuw leven in te blazen. Om haar te ‘redden’ reist Ludwig haar achterna en ontmoet zo Sarah, met wie hij een intense relatie krijgt. In het kielzog van zijn moeder keert Ludwig terug naar Europa, waar Marthe hem voor de zoveelste keer afwijst. Ludwig is op zichzelf aangewezen en gaat aan de slag als entertainer van rijke, oudere dames (‘Ik vermijd het bij ze te slapen. Naast ze wakker te worden is een intimiteit die ik niet verdraag.’), totdat Marthe ziek wordt en hem weer nodig heeft. Na vele omzwervingen vertrekt Ludwig naar het oerwoud van Panama – waar zijn vader een nieuw kunstwerk vervaardigt – om er de confrontatie met hem aan te gaan.

Ogenschijnlijk staat de complexe thematiek van Caesarion haaks op die van Wieringa’s succesvolle roman Joe Speedboot (2005). Waar die flitsende jongensboek-achtige roman in het teken staat van groei en levenskracht en waarin het personage Joe Speedboot de belichaming is van hoop en ambitie, lijkt Caesarion vooral te draaien om vernietiging en vergankelijkheid. Maar Caesarion staat ook voor groei en vooruitgang van de hoofdpersoon. Diens leven kan pas een aanvang nemen wanneer hij afscheid neemt van zijn ouders. Het Reviaanse einde van Caesarion biedt perspectief en gooit de ontwikkeling van Ludwig niet op slot. ‘Niets was ongedaan gebleven, er was niets wat ik verlangde. Ik was alleen. En alles begon.’

Caesarion komt enigszins traag op gang in een stijl die aanvankelijk zelfs wat bombastisch aandoet. Maar wanneer het huis in Alburgh aan de verwoestende zee ten onder gaat, bloeit Wieringa’s lyrische stijl op. Bloedstollend mooie passages zorgen ervoor dat het verval en de weemoed echt gevoeld worden:

‘Golven braken over de rand, witte gedaantes klommen als vijandelijke soldaten aan land. [...] Ik danste als een demon in de straffende regen. [...] Met verbazingwekkende lichtheid kantelde ons huis rond een lage as, en gleed kreunend, krijsend de diepte in. De muziek van mijn nachtmerries. Een geluid als een ondergrondse explosie – toen was het voorbij.

En ook de zintuiglijke manier vol dromerige en originele beeldspraak waarmee Ludwigs eerste liefde Sarah wordt beschreven is oogstrelend. ‘[...] in de zacht flakkerende gloed van de metropool, was haar lichaam een luidkeelse levensbevestiging – afgronden en hemelen openden zich tegelijkertijd, wij klommen en vielen’. In Caesarion zien we een groot stilist aan het werk.

Wieringa heeft zich niet laten intimideren door het succes van Joe Speedboot en heeft hoog ingezet. Caesarion oogt als een labyrint van verhaallijnen en locaties, maar deze worden elk voorzien van een geheel eigen sfeer, waardoor Wieringa het overzicht intact houdt. Misschien vertilt hij zich hier en daar, maar Caesarion is voor alles een ambitieuze roman waarmee Wieringa door middel van vooral zijn stilistische kracht wederom een hoog literair niveau bereikt.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.