Eenzame Juliana en haar strenge rechters
door Lukasz Koterba, 18 november 2009
Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury
Prof. dr. Cees Fasseur kreeg als enige historicus toestemming van koningin Beatrix om alle documenten over de eerste jaren van het huwelijk van haar ouders in het Koninklijk Huis-archief te onderzoeken. Met gebruik van deze nieuwe bronnen heeft hij deze moeilijke episode voor het Koninklijk Huis in een nieuw, maar nog altijd schemerig licht geplaatst.
In zijn omvangrijke boek behandelt de auteur de relatie tussen Juliana en Bernhard vanaf hun eerste ontmoeting midden jaren dertig tot 1956, toen het rapport van de Commissie Beel verscheen. Dit tot nu toe geheime rapport van drie staatslieden over de vermeende invloed van gebedsgenezeres Greet Hofmans op koningin Juliana, is in Fasseurs studie integraal opgenomen.
Het document laat zien dat koningin Juliana door de toenmalige politici niet rechtvaardig is beoordeeld. Het was voor de christelijke leden van de Commissie Beel geen probleem dat Bernhard buitenechtelijke relaties had. Problematisch was wél dat Koningin Juliana onder invloed zou staan van een religieuze maar buitenkerkelijke vriendin.
De ‘Greet Hofmans-affaire’, die bijna tot een constitutionele crisis leidde was, zo maakt Fasseur goed duidelijk, in wezen een crisis tussen de koningin en haar gemaal. Het was Bernhard die de Commissie Beel verzocht die huwelijkscrisis op te lossen en daarmee de monarchie en zijn eigen bevoorrechte positie te redden.
Niet Juliana, zo kan worden vastgesteld uit de door Fasseur bijeengebrachte bronnen, is haar boekje te buiten gegaan in de Hofmans-zaak. Haar kan hooguit naïviteit worden verweten, waar Bernhard op zijn beurt misbruik van heeft gemaakt. Wat iedereen al wist, wordt door Fasseur met documenten gestaafd: Bernhard schakelde de buitenlandse pers in om de crisis aan het hof op de spits te drijven. Met publicaties in The Daily Express en Der Spiegel waarin Juliana als ontoerekeningsvatbaar werd voorgesteld, mobiliseerde hij de publieke opinie om steun voor zijn positie te verwerven. Opmerkelijk is dat Fasseur hier met terugwerkende kracht waardering voor toont. Bernhards optreden heeft volgens hem het huwelijk van koningin en prins en daarmee de monarchie gered.
Het is jammer dat Fasseur zich als onderzoeker niet iets objectiever toont, maar dat betekent niet dat zijn boek over deze met geruchten en roddels omgeven episode uit de Nederlandse parlementaire geschiedenis niet de moeite waard is. Fasseur is een gedegen historicus die op het gebied van het Koninklijk Huis tot de belangrijkste deskundigen van Nederland behoort. Eerder publiceerde hij de tweedelige biografie van Koningin Wilhelmina (_De jonge koningin_ en Krijgshaftig in een vormeloze jas) en ook in Juliana & Bernhard laat hij zien hoe je op grond van degelijk bronnenonderzoek leerzame, aantrekkelijke en soms zelfs spannende non-fictie kunt schrijven.
Om de vaak bittere historie kraak en smaak te verlenen zet hij humor in, zoals in dit fragment waarin iemand verslag doet van een door Juliana georganiseerde conferentie met Greet Hofmans-aanhangers op het kasteeltje Het Oude Loo.
‘De predikant die Van Dijk vergezelde en wellicht niet al te goed zag, dacht dat zij [koningin Juliana] de juffrouw van de garderobe was en overhandigde, voor ik nog tussenbeide had kunnen komen, haar zijn regenjas, die de koningin aannam en ophing’. Door Van Dijk op zijn vergissing geattendeerd, kreeg hij bijna een flauwte.’
Het commentaar van Fasseur luidt dat de koningin niet boos was, omdat zij immers het liefst wilde worden benaderd als een ‘gewoon’ persoon.
Het boek van Fasseur is een goed gedocumenteerd, gedetailleerd en prettig leesbaar verhaal over een kolderieke maar wel degelijk belangrijke episode in de Nederlandse naoorlogse geschiedenis. Het haalt nieuwe feiten naar boven in de zich al jaren voortslepende discussie over de Hofmans-affaire waarover het laatste woord echter nog niet is gezegd. De vraag hoe groot de invloed van gebedsgenezeres Greet Hofmans op de koningin nu eigenlijk was is namelijk nog steeds niet beantwoord. Zo heeft Fasseur niet kunnen vaststellen dat de als een Raspoetin verketterde gebedsgenezeres, die nota bene door Bernhard zélf aan het Hof was geïntroduceerd, zich daadwerkelijk met staatszaken heeft bemoeid. En daar was de vermeende constitutionele crisis toch eigenlijk om begonnen?
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
