Marion Bloem
Vervlochten grenzen
(2009)
Arbeiderspers
285 pagina's
€ 18,95
ISBN 9789029571586
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
andere recensies
Continu bewust van koloniaal verleden
door Tessa Beuse, 7 januari 2010
Nog altijd is haar Indisch-Nederlandse afkomst een literaire goudmijn voor de in 1952 geboren schrijfster Marion Bloem. Op 31-jarige leeftijd debuteerde zij met de roman Geen gewoon Indisch meisje en nu, vele romans, verhalen, gedichten en autobiografische aantekeningen verder, is de relatie Nederlands-Indië (Indonesië) – Nederland nog steeds haar voornaamste thema. In haar nieuwe roman Vervlochten grenzen staat de ontwikkeling van het meisje Senne centraal. Senne staat op een keerpunt in haar leven.
Ze is opgegroeid in de rijke buurten van Jakarta. Ze heeft haar eindexamen gehaald en heeft een mooi toekomstperspectief – ze kan naar Harvard -, maar ze is er nog niet klaar voor om vooruit te kijken. Met de dood van haar vader Ray nog vers in het geheugen heeft ze eerst tijd nodig voor rouwverwerking. Senne besluit de raad van haar vader te volgen om een verhaal te schrijven over haar opa, Ray’s vader.
Op deze manier voert Bloem een tweede even belangrijke verhaallijn de roman binnen, over Sennes opa. Deze Indo, geboren in Nederlands-Indië, heeft de Tweede Wereldoorlog meegemaakt als een soldaat van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) gevangen in een Jappenkamp. Op latere leeftijd komt hij erachter dat hij tijdens de Indonesische revolutie aan de verkeerde kant heeft gestaan, liever had hij tegen Nederland en voor de onafhankelijkheid van Indonesië gevochten. Hij zou graag met zijn vrouw in Indonesië zijn gebleven om het land te helpen opbouwen, maar in plaats daarvan werd hij als verrader gezien en is hij naar Nederland gevlucht.
Senne reist naar Nederland om haar stervende opa te bezoeken. Vanuit Senne’s oogpunt krijgen we te zien hoe Nederland eruitziet met zijn thuiszorg, vergrijzing en overbevolking. Door geduldig te wachten en haar oma te helpen met het verzorgen van Opa, komt Senne meer te weten over haar grootvader. Opa heeft zelf namelijk ook een verhaal geschreven over zijn leven en Senne krijgt dat verhaal in handen.
Vervlochten grenzen switcht tussen Opa’s Indische verleden en Sennes eigentijdse heden. Voor haar en haar welgestelde kosmopolitische Indonesische generatiegenoten is de koloniale erfenis letterlijk geschiedenis geworden. Er zitten ook enkele zijsporen in het verhaal die fungeren als achtergrondinformatie. Zo is er een personage, Bodo, die Sennes opa goed heeft gekend. Diens herinneringen dragen bij aan het begrijpen van ‘Indische Nederlanders’ of mensen die net als Sennes opa met schuldgevoelens kampen omdat zij hun land verraden hebben. Senne krijgt door de op schrift gestelde verhalen van haar opa inzicht in zijn gewetenswroeging.
Een ander thema in de roman is de manier waarop Senne verandert door haar gegraaf in het verleden van haar familie. Doordat zij en haar stervende opa niet meer normaal kunnen communiceren, moet Senne zijn levensverhaal uit een peilloze diepte opgraven. Dit zorgt voor een spanning die je dwingt door te lezen om steeds meer over Opa te weten te komen.
Bloem gebruikt haar eigen ervaring en achtergrond om een accuraat beeld te geven van de contrasten tussen verleden en heden en tussen twee totaal verschillende landen. Ze beschrijft in extenso allerlei complexe familierelaties (tussen echtelieden, ouders en kinderen, grootouders en kleinkinderen, kinderen onderling) die, zoals dat gaat in migrantenmilieus, grote afstanden, en niet alleen in geografische zin, moeten overbruggen. Taal- en cultuurverschillen spelen hierbij een voorname rol. Senne spreekt dankzij haar Nederlandse moeder goed Nederlands, maar drukt zich, zoals veel van haar hoogopgeleide generatiegenoten, in het buitenland bij voorkeur uit in het Engels.
Bloem verweeft een aantal totaal verschillende levensverhalen met elkaar. De titel Vervlochten grenzen is een mooie verbeelding van de manier waarop die beschreven levens, hoe uiteenlopend ook, met zowel Indonesië als Nederland verbonden zijn. Het boek geeft een kundig inzicht in het koloniale verleden van Nederland en zet je aan het denken over de vanzelfsprekendheden van Sennes generatie. Sennes Indonesische vrienden zijn met totaal andere kwesties bezig, zoals hun ervaringen met het grenzeloze moslimterrorisme dat dwingt tot een stellingname. Marion Bloem betreedt een grijs gebied waarin veel speculaties gaande zijn maar geen concrete besluiten worden genomen omdat in deze tijd alles van het ene op het andere moment kan veranderen, precies zoals het verleden heeft laten zien. Zoals Opa in het verleden een (in zijn ogen achteraf foute) keuze maakte, zo staat ook de nieuwe generatie van het grootste moslimland ter wereld voor de keuze of ze weerstand gaan bieden tegen opkomende terroristen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
