Arno Haijtema
De vadermoordenaar
(2010)
Atlas
367 pagina's
€ 19,90
ISBN 9789045014296
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Kind van zijn tijd
door Inez van Eijk, 10 juni 2010
In het nawoord van zijn roman verklaart auteur Arno Haijtema, tevens redacteur van de Volkskrant, hoe het reisboek dat zijn grootvader maakte van een reis naar Italië in de jaren dertig van de twintigste eeuw hem inspireerde tot het schrijven van deze roman. Weliswaar staat de grootvader centraal, de kleinzoon beschikte over te weinig materiaal om er een biografie van te maken en heeft de karakters ‘gekneed naar eigen believen’.
Workum, begin vorige eeuw. De negentienjarige Haijte Haijtema voelt er niets voor om zijn vader op te volgen in het boerenbedrijf. Zijn ambities strekken verder: hij wil onderwijzer worden. Helaas wordt hij afgewezen voor de opleiding. Ten diepste gekrenkt waagt hij geen tweede poging en vertrekt naar Alkmaar waar hij de kruidenierswinkel van een oom overneemt.
Met tomeloze ijver en energie gepaard aan vindingrijkheid en gevoel voor commercie brengt Haijte de kruidenierszaak tot bloei. De klantenkring groeit, hij kan zich personeel veroorloven en sticht met zijn jeugdvriendin Marie een gezin. Wat hem vooral drijft is de wil om het Workumse thuisfront te laten zien waartoe hij in staat is. Vooral zijn vader wil hij met zijn succes verbluffen, diens geringschattende blik blijft Haijte zijn leven lang kwellen.
De winkel komt ongeschonden door de Eerste Wereldoorlog en daarna gaat het Haijte opnieuw voor de wind. Zijn tijd vooruit koopt hij moderne voedingswaren in die hij met verve aan de man brengt. Hij wint talloze prijzen met zijn schitterende etalages, komt met zijn foto in de krant, wordt lid van de kerkenraad, verdiept zich in de werken van het echtpaar Curie en Louis Pasteur en bezoekt met de ‘crème de la crème van het kruidenierswezen’ internationale congressen. Haijte is het onderwijzerschap duidelijk ontstegen.
Het verhaal mag dan fictief zijn, aan de informatie over treinen en stations, het Alkmaarse straatbeeld en uitgaansleven, de ‘Friesche Winkel’, kapsels en mode en het interieur waarin Haijte ‘s avonds de brand in een sigaartje steekt, moet degelijke research ten grondslag liggen. Met een ouderwets woord hier en daar krijgen die ‘foto’s’ extra kleur. Door ook ontwikkelingen in kunst (de Bergense school), vormgeving en wetenschap en techniek (de Afsluitdijk) aan te stippen creëert de kleinzoon een zo breed mogelijk beeld van het interbellum. Hoogtepunten vormen de beschrijving van een standbeeld voor de gevallenen van WO I in Dinant en de verslagen van Haijtes reizen, naar Berlijn met het opkomend nationaal socialisme, naar Rome met de grote fascistische tentoonstelling.
Af en toe wordt Haijtema een beetje al te uitvoerig. Grootvaders wijnexcursie had wel wat beknopter gekund en zijn dromerijen over aantrekkelijke dames lijken wat al te opzettelijk toegevoegd ook al illustreren ze de tijdgeest. Maar niettemin, De vadermoordenaar biedt een boeiend relaas van een uiterst interessante periode en het ontroerende portret van een markant ‘kind van zijn tijd’.
Hoe Haijtes bedrijf en gezin de beurskrach van 1929 en de daaropvolgende depressie doorstonden, zou de hedendaagse lezer moed kunnen geven – alles kwam immers weer goed. De manier waarop stemt echter minder vrolijk en het duurde jaren voor het herstel intrad: pas op 14 januari 1952 kwam met de vrije verkoop van koffiebonen een eind aan het distributiestelsel in ons land. En ondernemers in conflict met hun kinderen over de opvolging in de zaak zijn eveneens gewaarschuwd: loslaten is de boodschap, het alternatief is een hartstilstand.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
