Paul Baeten Gronda
Kentucky, mijn land
(2009)
De Bezige Bij
157 pagina's
€ 14.90
ISBN 9789023441274
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
elders op recensieweb
recensie van Nemen wij dan samen afscheid van de liefde
Messcherpe weergave van een keerpunt
recensie van Onder vrienden
Geflipte heer en harde humor
door Linda Ackermans, 22 juni 2010
De meeste mensen die aan zee wonen doen dat vanwege de rust, het uitzicht of hun liefde voor het water. De hoofdpersoon in het tweede boek van Paul Baeten Gronda, Kentucky, mijn land, niet. Hij woont er omdat de weg naar het Westen er ophoudt en hij niet verder kan. De zoute zeegeur verafschuwt hij en zand onder zijn voeten voelt hij al jaren niet meer. Opgesloten in zijn appartement ervaren wij zijn laatste gedachten voordat hij die verliest.
Met de Vlaming Paul Baeten Gronda is er eindelijk weer een auteur die het vertelperspectief van de auctoriële verteller goed weet te hanteren in een hij/zij-standpunt. Veel schrijvers lukt het alleen vanuit een ik-standpunt. De lezer moet meevoelen met het personage, maar leest de gebeurtenissen door de ogen van de verteller die boven het verhaal staat en alles weet. Dat maakt het terecht tot één van de lastigste perspectieven. In Kentucky, mijn land is alles over de gebeurtenissen en personages en vooral over Karel Jemen, het geflipte hoofdpersonage, bekend bij de verteller, maar uiteraard nog niet bij de lezer. Baeten Gronda weet de informatie die de verteller geeft heel goed te doseren. Je weet als lezer weinig genoeg om geboeid en verrast te blijven, maar genoeg om de vreemde gedachtekronkels van Jemen te begrijpen.
De gedachten van Jemen komen voort uit bitterheid. Ooit was hij een hardwerkende man met een florerend bedrijf en dertig mensen in dienst. Nu, op zijn drieënzeventigste, is de ouderdom toegeslagen. Uit angst voor dementie zorgt Jemen ervoor dat hij zijn dagen volgens een strak plan leeft: op vaste dagen in de week nuttigt hij dezelfde smerige diepvriesmaaltijd, in de hoop dat die routine hem als vanzelf voort zal duwen op het moment dat de alzheimer toeslaat.
Jemen komt niet meer buiten. Zijn bank staat tegen het raam gekeerd, zodat hij de kustlijn niet hoeft te zien. Een burenpraatje is één van de vreselijkste bezigheden die hij kan bedenken. En dus sleept hij een beetje met zijn linkerbeen, pretendeert hij blind te zijn en wakkert hij vermoedens over het hebben van kanker aan: allemaal mooie excuses om deur niet uit te hoeven. Zoals veel afgezonderde mensen heeft Jemen geen idee wat zich in de wereld afspeelt en kan hij niet omgaan met veranderingen. Koffiezetapparaten met meer dan één functie waar een platgedrukt schijfje koffie voor nodig is zijn bagger, buitenlanders zijn rare snuiters, joden zijn slecht en het katholicisme is de meest achterlijke godsdienst.
Vastzittend in zijn eigen gedachtenwereld, vervloekt Jemen iedereen die zijn pad kruist en komt hij tot vreemde conclusies over de buitenwereld.
‘Karel Jemen wist dat zijn huishoudster lesbisch was: Alicia at vegetarisch en rook soms naar kokosmelk. ‘‘De ontsnapping van de joden had Karel nooit kunnen aanvaarden. De Duitsers die hun geweren leegschoten op zijn vader waren ook rattenkoppen, maar zij hadden het spel tenminste volgens de regels gespeeld.’
Het zijn snijdende opmerkingen van een verbitterd man, maar wat is het genieten voor de lezer die dit soort harde humor wel kan waarderen. Paul Baeten Gronda heeft een schijnbaar gemakkelijke, vloeiende schrijfstijl die het beste van twee – elk op hun eigen terrein geweldige – schrijvers combineert: hij heeft het zakelijke en ironische van Willem Elsschot en het droge, humoristische van Herman Brusselmans. Een combinatie die in theorie niet lijkt te werken, maar die in de praktijk van Kentucky, mijn land geweldig uitpakt.
Kentucky, mijn land is een zwartgeestig boek over een boze man met rake, pijnlijke opvattingen. Een man die je in de alledaagse wereld het leven zuur zou maken met zijn norse, weerbarstige gedrag, maar waar je binnen de bladzijden van de romanwereld om geeft. De roman is meer dan een beschrijving van de laatste dagen die een aftakelende man bij kennis doorbrengt; het is ook een portret over teleurstellingen in het leven, over het bijstellen van je verwachtingen en over de afkeer van het volgen van de geijkte levenspaden. Dat alles wordt beschreven op een humoristische manier, die zowel raakt aan de ernst als aan de hilariteit van de situatie, zoals valt te lezen in onderstaande passage, waarin Karel Jemen zich noodgedwongen buiten begeeft:
‘Karel zwaaide met zijn linkerhand, want in zijn rechter droeg hij een tas met daarin tienduizend euro en een dode kat. Hij had de kat eerst willen dumpen, in een vuilnisbak of een steegje, maar had voortdurend de indruk dat andere wandelaars hem in ’t oog hielden en hem zouden aangeven bij de politie, mochten ze hem in de weer zien met een klein, harig lijk.’
Een geflipte man die al jaren niet buiten komt maar plotseling móet, is blijkbaar tot veel dingen in staat. Paul Baeten Gronda ook.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
