Peter Drehmanns
De begeleider
(2009)
Querido
2009 pagina's
€ 18,95
ISBN 9789021437446
bij Athenaeum Boekhandel
(24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
elders op recensieweb
Stijloefening in vakantiethriller
recensie van Blackpool
Redacteur-schrijver durft niet te schrappen
recensie van Altijd maar begraven
andere recensies
Veerman mag ik over varen ja of nee
door Mieke van Zonneveld, 18 juli 2010
In oktober van het jaar 2009 maakte de Zwitserse regering bekend het zelfmoordtoerisme in haar land te willen inperken, onder andere omdat ze vreesde dat er een door winst gedreven handel uit zou ontstaan. In De begeleider wordt deze angst realiteit. Hoofdpersonage Daan Zonderland van reisgentschap ‘Zonderland & Zn.’ vervoert Nederlanders die niet terminaal ziek zijn, maar wel levensmoe als slachtvee ‘naar de laatste letter van het alfabet, naar Zwitserland, naar Zürich’, alwaar zij, mits goedgekeurd, hun gifbeker met vijftien gram natrium-pentobarbital te drinken krijgen.
Peter Drehmanns (1960) debuteerde in 1999 met De blindganger. Sindsdien verschijnt bijna jaarlijks een nieuw boek van zijn hand. Behalve romans schrijft hij ook gedichten die onder andere gepubliceerd werden in Passionate en Het liegend konijn.
De begeleider is met onheilspellende zwarte pagina’s in drieën verdeeld. In het eerste deel wijst Zonderland de zesendertig jaar oude mevrouw R. de weg ‘naar de uitgang’. Zij is lichamelijk gezond maar lijdt aan angststoornissen die geen enkele psychiater heeft kunnen verhelpen. Zonderland vervoert zijn klanten in een Volvo, ‘al decennia lang de veiligste auto op aarde.’ Het is van groot belang dat klanten niet voortijdig overlijden en hun begeleider zet dan ook alles op alles om hen ongedeerd in Zürich af te leveren, zodat zij zich daar op een pijnloze en zogenaamd waardige manier alsnog van het leven kunnen beroven. Gedurende de heenreis houdt Zonderland zich zoveel mogelijk op de achtergrond. Hij stelt geen vragen en probeert zijn klanten al helemaal niet van hun voornemen af te brengen. Integendeel: ‘Elk woord dat ik nu zou zeggen, kon haar terugdrijven naar het leven. En dan had ik een klant verloren. Betaling volgde eerst bij aflevering van het product, zogezegd.’ Zonderland presenteert zich als een verlosser, de man die mensen begeleidt naar de nooduitgang maar intussen weet hij ‘donders goed dat ik slechts besta bij de gratie van mensen die niet meer willen bestaan.’
Mevrouw R. wordt uiteindelijk veilig afgeleverd. Dan volgt een gezondheidskeuring, want de zelfmoordorganisatie Sententia hanteert de merkwaardige voorwaarde dat alleen gezonde klanten in aanmerking komen voor haar diensten. Zij slaagt, drinkt haar drankjes – een antibraakmiddel en het vergif – en vindt de dood. Zo vergaat het ook de andere twee klanten die Zonderland begeleidt: De impotente en praatzieke meneer M., die de dood verkiest boven een leven zonder seks, en de mondhygiëniste mevrouw W., die zich vlak voor haar keuring lijkt te willen bedenken maar van Zonderland ‘met zachte dwang, met doelmatige tact’ een duwtje in de rug krijgt.
Zonderland is zich ervan bewust dat er mensen zijn die zijn werk verwerpelijk vinden, maar zelf lijkt hij zich niet druk te maken over morele vraagstukken. Toch zijn er aanwijzingen die het tegengestelde suggereren. Zo heeft hij last van constipatie vanaf het moment dat hij zijn klant ontmoet totdat hij of zij de ‘gifbeker’ gedronken heeft. Er zit hem duidelijk iets niet lekker. Nog sprekender zijn de twee korte hoofdstukken waarin ‘de begeleider zich verdroomt’. Deze bieden een blik in het onbewuste van Zonderland, waardoor zijn personage op een schitterende manier diepgang krijgt. We vernemen bijvoorbeeld wat eigenlijk de reden is dat hij deze baan heeft gekozen, namelijk ‘dat het uiteindelijk beter is een deurklink te zijn dan de bevende hand die hem naar beneden drukt’. Het betreft hier de deur naar de kamer des doods. Ook ontdekken we dat Zonderland – de naam zegt het al – geen eigen identiteit heeft: ‘Wie ik ben hangt af van de mensen die ik begeleid.’ Aan het eind van zijn droom, valt hij als dood op de grond – een vooruitwijzing naar het slot van het boek – en constateert: ‘Ik ben tegen de vlakte gegaan en ik voel me een slachtoffer. Ik heb me laten vallen en ik voel me een moordenaar,’ waarna de bizarre zorg: ‘en ik heb geen alibi voor dit gedrag.’ Onder zijn pantser van onverschilligheid schuilt een man die doodsbang bezig is te sterven. Een man die misschien wel doder is dan zijn klanten.
De Begeleider is een verontrustende en actuele roman die veel vragen oproept. Als Zonderland nalaat zijn klanten levensmoed in te spreken, in hoeverre is hij dan schuldig aan hun dood? En is het duwtje in de rug dat hij ‘doelmatige tact’ noemt, geen geniepige vorm van moord? Hoever mogen we winstbejag doordrijven? En vooral: hoe zijn we er in hemelsnaam toe gekomen elkaar de dood te verkopen? Het is een onaangenaam thema, maar de vorm waarin Drehmanns dood en verderf uitwerkt en zijn scherpe manier van schrijven maken de Begeleider desondanks een genot om te lezen.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
