Walter van den Broeck
Terug naar Walden
(2010)
Meulenhoff/Manteau
288 pagina's
€ 19,90
ISBN 9789085422303
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
elders op recensieweb
De veilingmeester en het mysterie van de misdruk
recensie van De veilingmeester
recensie van Terug naar Walden
Er staat niet altijd wat er lijkt te staan
recensie van Een vrouw voor elk seizoen
Schaduwjury Libris 2010 van start
opiniestuk
Literatuur van formaat in een klein speelveld
opiniestuk
De economische crisis (langs omwegen) verklaard
door Irwan Droog, 18 oktober 2010
Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury.
Terug naar Walden van Walter van den Broeck is een knap gestructureerd boek over Ruler Marsh, de rijkste man op aarde, die zijn hele leven heeft gebroed op een wraakactie tegen het kapitalisme, dat zijn familie groot onrecht heeft aangedaan. Zodra de stokoude Marsh van zijn dokter hoort dat hij ongeneeslijk ziek is, is de tijd aangebroken om zijn plan uit te voeren: hij roept ‘Verkopen!’ in zijn telefoon en de wereldeconomie stort in. Vrijwel direct hierna wordt Marsh ‘geroepen’. Hij weet niet waar deze roeping vandaan komt, maar is overtuigd van de noodzaak deze op te volgen. Hij verlaat de bovenste etage van zijn wolkenkrabber en belandt via toevalligheden en misverstanden al snel in de Belgische Kempen, een streek in de buurt van Antwerpen. Daar komt hij meer te weten over zijn Vlaamse voorouders, en beseft hij uiteindelijk dat het ontketenen van een crisis niet het beste middel is geweest om zijn doel te bereiken.
Een waslijst aan personages passeert ondertussen de revue, waarvan het overgrote deel na enkele bladzijdes alweer vergeten kan worden. Een aantal van deze figuren lijkt opgevoerd te worden als exemplarische slachtoffers van de door Marsh ontketende crisis, terwijl anderen evenals Marsh handelen naar een roeping. Door deze verbanden met de hoofdpersoon lijken de vele zijpaden die Van den Broeck bewandelt gerechtvaardigd, maar dat neemt niet weg dat je je als lezer toch kan afvragen wat de meerwaarde is van een zich in de marges ontwikkelende lesbische relatie, een seksscčne van een receptioniste of een vrij onwerkelijk gesprek over favoriete martelpraktijken tussen twee ex-Guatanamo Bay folteraars (‘En als je tot de finish mocht gaan, waar ging je voorkeur dan naar uit?’).
Naast de personages die Marsh inzicht geven in de negatieve gevolgen van de crisis zorgen anderen voor een scala aan visies op de man zelf. De eerste paar hoofdstukken zijn beschreven vanuit verschillende vertellers – zijn secretaresse, een liftjongen, een krantenverkoper, een taxichauffeur – die Marsh allemaal op een andere manier zien, spreken en beleven. Deze wisselingen van stem worden naarmate de roman vordert echter steeds minder frequent, waardoor de kracht van dit wisselende vertelperspectief wordt afgezwakt en veel van de bijfiguren overbodig lijken.
Behalve de stoet aan zowel fictionele als bestaande personages is er een drijvende kracht aanwezig die Marsh aanstuurt, de bovennatuurlijke stem die hem ‘riep’. Diezelfde entiteit manifesteert zich in de kracht van Marsh om (door slechts te kijken) een tumor in een vrouw te herkennen als onschuldig, in zijn gave om de prostituee Kitty (wederom met slechts zijn blik) een onwerkelijk orgasme te bezorgen, en in de aanwezigheid van een ‘wormgat’ in de duinen, dat Marsh in staat stelt zijn zoektocht af te sluiten met een reis door de tijd.
Dat Van den Broeck met Terug naar Walden meer heeft geschreven dan een roman over de crisis wordt tijdens het lezen al snel duidelijk. Ondanks enkele inhoudelijke tekortkomingen blijven er genoeg elementen over om het verhaal overtuigend te dragen. Zo lijkt de thematische vlucht van hoog naar laag overal aanwezig, in het bijzonder in Marsh die symbolisch zijn wolkenkrabber verlaat op het moment dat de beurs keldert en de economie instort. Ook de twee actuele nieuwsberichten die Van den Broeck in zijn roman verwerkt volgen deze beweging: de doodgewaande maar springlevende Steve Fossett heeft zijn eigen vliegtuigcrash geënsceneerd, en de parachutiste Hanne vindt de ultieme vrijheid in een vrije val met dodelijke afloop.
Helaas lijken ook de bovennatuurlijke eigenschappen van Marsh uit de lucht te zijn komen vallen, want de aanwezigheid van de magisch realistische elementen voegt in deze roman over de crisis weinig toe. Een bepaalde connectie tussen Marsh en zijn godheid wordt gesuggereerd, maar het vinden van concrete verklaringen voor de eigenaardige gaven en het tijdreizen van Marsh wordt aan de lezer overgelaten. Los van de onbeantwoorde vragen die Van den Broeck oproept blijft het bewonderenswaardig dat de auteur de economische crisis op eigenzinnige wijze verwerkt, in een actuele roman die de grenzen van de realiteit overschrijdt.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
