Kees van Beijnum
Een soort familie
(2010)
De Bezige Bij
436 pagina's
€ 19,90
ISBN 9789023458760
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
elders op recensieweb
Geluk maakt meer kapot dan je lief is
recensie van Paradiso
Zelfs de held van het verhaal blijkt een rotzak
recensie van Een soort familie
andere recensies
Het Parool
Vrij Nederland
8weekly
Literair Nederland
Literatuurlog (Coen Peppelenbos)
Een aanhoudende worsteling met identeit en loyaliteit
door Tom Boeije, 30 oktober 2010
Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury.
In tien minuten heeft hij een kopieermachine verkocht. Om zichzelf te belonen rijdt hij naar de kust en geniet daar van zijn succes. Het is ‘zijn perfecte dag’. De eerste is voorlopig ook de laatste bladzijde van Een Soort Familie waar Teun Draaijer een gelukkig man is. Al in de ‘proloog’ laat Kees van Beijnum (1954) het fout gaan: op het strand ziet Teun zijn vrouw hand in hand lopen met Ed, haar ex. Hij verzwijgt wat hij heeft gezien, grijpt niet in en zijn relatie loopt stuk.
Met zijn vrouw verliest Teun ook zijn levenslust. Het verkopen van kopieermachines gaat niet meer zo gemakkelijk. Hij sjoemelt met zijn urenbesteding en verkoopt niets meer. Het overschot aan tijd gebruikt hij om na te denken over zijn verleden – een zoektocht die hem voor het eerst in zeventien jaar doet terugkeren naar de plaats van zijn jeugd: Wieringen.
In eerste instantie beschrijft Van Beijnum voornamelijk het heden, maar de terugblikken naar het Wieringen van de jaren tachtig worden steeds belangrijker. De dertienjarige Teun en zijn twee jaar oudere broer Hans worden door hun ouders opgevoed als fanatieke en nooit verzakende vredesactivisten en worden door de rest van Wieringen met de nek aangekeken. Iedere zaterdag hebben ze bijeenkomsten waar ze over het bereiken van vrede nadenken. En op zondagen bezoeken ze de familie Bruul, ‘een soort familie’, want ook zij zijn pacifisten en daarmee buitenstaanders. Teun en Hans zitten gevangen in deze beperkte wereld, die door hun ouders als vrij wordt betiteld. Vrij, omdat zij op een andere manier naar de maatschappij kijken en zich niet laten leiden door wat anderen vinden.
Een Soort Familie is een conventionele roman zonder experimentele fratsen, waarin de taal wordt gebruikt om een verhaal te vertellen, niet om aandacht voor zichzelf op te eisen. In nauwkeurige bewoordingen, maar weinig bloemrijke beschrijvingen komt het Wieringen uit Teuns verleden tot leven. Heel gecontroleerd laat Van Beijnum de wrijvingen tussen de familieleden toenemen. Het is niet verrassend dat Hans in opstand komt en zijn eigen keuzes wil maken. Hij wil naar de door zijn ouders verfoeide kermis en tot in de kleine uurtjes bij zijn vriendinnetje zijn. Geen ongezonde neigingen voor een puber, maar in dit geval met fatale gevolgen. Op een avond verdwijnt Hans en hij wordt dood teruggevonden. Deze met mysterie omgegeven gebeurtenis voorziet een groot deel van Een Soort Familie van spanning.
Van Beijnum maakt de wrijvingen tussen Hans en zijn ouders goed inleefbaar. Bovendien ontwikkelt zich een loyaliteitscrisis bij Teun: moet hij zijn ouders gehoorzamen of Hans steunen in zijn pogingen zijn eigen leven te leiden? Die overwegingen doen Teun zijn lafheid beseffen en zetten hem aan tot reflectie over zijn eigen identiteit. Hij heeft niet de durf om zich te ontworstelen aan zijn ouders en hij is evenmin in staat om zijn broer te helpen.
Die mentaliteit, het niet tot een standpunt of besluit kunnen komen, speelt Teun ook parten in het heden. Pas als hij de dramatische laatste uren van Hans heeft gereconstrueerd besluit hij weer wat van zijn leven te gaan maken. Dat het herbeleven van zijn jeugd meteen zijn therapeutische waarde bewijst, doet wat kunstmatig aan maar is niet ongeloofwaardig verwoord. De voor dit effect gebruikte afwisseling tussen heden en verleden roept geen vragen op, maar duidt vooral een verband aan tussen Teuns ongelukkige jeugd en zijn latere problemen.
Lege plekken rondom Hans’ einde maken Een Soort Familie spannend, de setting is met veel couleur locale (weidse landen, kleine recreatiegebiedjes) beschreven en de uiteenlopende (bij)personages zijn overtuigend neergezet. Toch is dit geen roman die beklijft. Daarvoor voelt het boek te veel als een routineklus van een vaardig schrijver. Van Beijnum doet niets fout, maar neemt ook bijster weinig risico. Hij gebruikt geen alternatieve invalshoeken of ingenieuze vertelstructuren. De thematiek van de jongen die zich afkeert van zijn ouders en opvoeding is niet op een vernieuwende manier belicht, alleen in een specifieke setting beschreven. Dit is weliswaar op intrigerende wijze gedaan, maar zonder verbazing te wekken of echt tot nadenken aan te zetten. Van Beijnum maakt de situatie waarin Teun en Hans verkeren wel invoelbaar, maar zijn personages ontroeren niet.
Zonder literaire bluf geeft Van Beijnum een geloofwaardig beeld van een deel van de maatschappij. Een onderhoudende en aangenaam leesbare vertelling over verwijdering, loyaliteit en de zoektocht naar een eigen identiteit. Maar: te routineus en te weinig vernieuwend. Door een gebrek aan durf is Een Soort Familie geen mokerslag, eerder een beleefd tikje op de schouder. Uiteindelijk heeft de roman daardoor net zo weinig slagkracht als Teun.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
